Guraso.com - Kolaborazioak

Sozializazioa: Adiskidetasuna, etsaitasuna eta bakartzea

Rafael Cristobal — 2012-05-17T09:05:25Z

Haurraren sozializazioak paper garrantzitsua betetzen du bere giza ahalmenenetan eta etorkizuneko bizitzan. Izan ere, bizitza osoa garatzen dugu besteekin hartu-emanetan: senitartekoekin, lagunartekoekin, lankideekin… (batzuek jainko edo izaki metafisikoekin ere bai).

Adiskidetasuna edo etsaitasuna, sinpatia edo ezinikusia, berotasuna edo hoztasuna, elkartasuna edo elkartasun eza, afektu horiek guztiek osatzen dute sozializazioaren kontzeptua.

Lehenengo sozializazioa haurrak gurasoekin eta senitartekoekin izan ohi du. Gizakia harreman baten baitan sortzen da, eta harreman horretan baino ez da garatzen. Autismoa oinarrizko harreman horren falta edo etena da. Esaten dugunean gizakia izaki soziala dela, horixe esan nahi dugu.

Berri samarra da gertaera horren aurkikuntza, eta ondorioz, berri samarra da, halaber, gizakia ulertzeko modua, bere zoriontasunaren edo zorigaitzaren arrazoiak zein bere osasun psikikoaren edo gaixotasunaren motiboak. Freudek uste zuen gizakia jaio eta bakartuta eraikitzen zela, eta bestearekin hartu-emanean hasten zela behar materialak asetzeko baino ez. Ama garrantzitsua izango zen bakarrik bere aho beharrak betetzeko asetasun iturri zen neurrian. Bere aho nahia asetuta, haurra bere jatorrizko isolamendura itzuliko zen. Horri Freudek Nirvanaren printzipioa deitu zion.

Ikerketa psikobiologikoak eta giza jokabidearen ikasketa naturalistak garbi erakutsi digute bestearenganako bultzada lehen mailakoa dela gizakiarengan. Haurra, jadanik amaren sabelean, haren barne munduari begira dago; bere erritmo biologikoak amaren erritmoetara egokitzen ditu. Behin kanpora aterata, amarenganako lotura hori ehunduz joango da, eta baita bera zaintzen duten besteenganakoa ere, betiere zaintza hori konfiantzazkoa, argia eta maitasunezkoa bada, hots, haurraren arreta eta zaintza samurtasunez erantzuten badira. Gure bizitzekin ere ohartuta egongo garenez, maitasun eta jaramon egiteko dei horiek erantzun ezean, edo desegoki erantzunez gero, mina, amorrua eta iluntasunak beteko dute lotura horren esparrua.

Lehen hartu-eman horretatik sortuko dira nagusiki bestearenganako sinpatia, miresmena, autoestima eta begikortasuna. Eta ardatz horretatik sortuko da haurrarengan beste haurrekiko gogoa eta haiekiko lotura harremanak. Ardatz horrek eratzen du atxikimendu segurua deitzen dena.

Atxikimendu segurua duen haurrak, beste haur batekin elkartzean, konfiantzazko harremana sortuko du eta berarekiko maitasunezko hurbilpena eratuko du, eskaintza, opari eta trukeetan oinarrituta. Gainerako haurrekin adiskidetsua izango da haur hori.

Atxikimendu seguruaren nozioa Bowlby eta Ainsworth ikerlariek garatu zuten; besteekiko atxikimenduzko haur paketsuarena, berriz, Montagner-en ikerketei zor diegu.

Bizitzako lehenengo urtean arreta eta jaramon gabeko zaintza bizi izan duen haurra bere garapeneko bigarren etapara iristen denean, besteak deskonfiatzatik hartuko ditu, eta batzuetan atzera egingo du eta beste batzuetan oldarkor erantzun. Jokaera erasotzailea edota beldurtia duten umeak dira.

Bukatzeko aipatu nahi dut eskolak berez baduela bideratzerik desegoki garatu diren jokaera horiek. Izan ere, familia baldin bada ere umearen eratze afektiboan paper nagusia jokatzen duena, eskolak eragin dezake, era berean, ondorio onuragarriak bere garapenean; betiere eskola ulertzen bada ez bakarrik instrukziorako eta ikasketarako leku gisa, baizik eta umearen izatea lantzeko espazio gisa.

Argazkiaren iturria

Nola lagundu gure alaba eta semeei etxerako lanekin

Nerea Agirre — 2012-05-15T09:32:45Z

Ikasleek eskolatik eramaten dituzten etxerako lanen inguruko gaiak betidanik eman du zer esana. Aspaldian ordea, zenbat bazter nahiko nahastuta dabiltza gaia dela eta.

Azken asteotan Frantziako Gurasoen Kontseiluen Federazioak (FPE) etxerako lanen kontrako hamabost eguneko greba hasi duela izan da notizi. Honek, beste zenbait estatu eta herrialdeetan, gurean barne, ildo berdinetik doazen protesta eta salaketak azaleratu ditu.
Aipatutako protesta ekintza hauek gurasoak ordezkatzen dituzten Guraso Elkarteek bultzatu dituzte; eta honek, beste behin, gaiak gurasoontzat izan dezakeen interesaren inguruan hausnarketa egitera eraman gaitu.

Argudio pedagogikoen bila

Etxerako lanen kontra egiteko hainbat argudio erabiltzen dira. Gurasoen denbora falta eta haurrek izaten dituzten etxerako lan kopurua eta zama izaten dira protesta-gai nagusiak. Hein batean errealitate hauek ulertu eta konpartitu arren, marko zabalago batean sistemari egotzi beharreko kritikak direla uste dut, bizitzako alderdi gehientsuenetan kalitatea, lehiakortasuna eta errendimendua lehenesten dituen gizartean bizi garela ahaztu gabe. Honen ondorioz, nagusi diren balio hauek hezkuntzaren esparrura ekarriz gero, emaitza hobeak lortzeko gehiago eta gogorrago egin behar dela barneratuta dugu, eta hemendik etxerako lanek gaurdaino izan duten eta duten izaera.

Etxerako lanen gaiaz hitz egiterako orduan, argudio pedagogikoetan jarriko beharko genuke arreta eta indarra. Eta honela, arduradun politiko, hezkuntza arduradun eta hezkuntza komunitateko partaideen artean (familiak barne) eztabaida eta hausnarketa gidatzeko galdera nagusiak honakoak izan beharko lirateke: Nolako etxerako lanak? Eta etxerako lanak zertarako?

Etxerako lanen izaera: nolakoak eta zertarako

Etxerako lanen izaeraz hitz egiten hasi aurretik, garbi izan beharko genuke etxerako lanak edozein direlarik ere, hauek haurren eskubide guztiak bermatu behar dituztela; eta horien artean, haur guztiek jolaserako duten eskubidea azpimarratu beharko genuke. Gainera, etxerako lanak, esan bezala, edozein direlarik ere, haurraren garapen integrala ahalbideratu beharko luke: hau da, bere garapenaren alderdi guztiak eta ezberdinak aintzat hartuak izan behar dira (alderdi kognitiboaz gain, baita bere alderdi motorea, soziala, emozionala… garatzea ahalbideratuz). Beraz, baditugu gutxieneko bi aurre-baldintza argi.

Etxerako lanek eduki beharko lituzketen ezaugarriak:

- Ezin dira zama izan, ezin dira eskolan egindakoaren “extra” bat izan, ezin dira lantzen ari garen gaiarekin loturarik ez duten zerbait izan

- Eskolan egindako lana etxean erakusteko aukera eman behar dute

- Zereginak ez lirateke etxean egindako lan kopurua eta kalitatea eskolan erakustera bideratuta egon beharko; ikasle bakoitzak eskolatik kanpo ere gelara ekarpen bat eraman dezakeela erakustera bideraturik egon beharko lirateke. Honekin lotuta, ebaluazio irizpideei dagokionez, ez luke zentzu gehiegirik edukiko etxerako lanak testuingurutik kanpo jaso eta kalifikatzeak

- Egun batetik besterako izan ordez, epe luzexeagoak eskaini beharko lirateke zeregina burutzeko; honek lana antolatu beharra eskatzen baitu

- Gelan burutu ezin diren zereginak eskatzea: elkarrizketak familiako partaideei, sukaldean esperimentuak…

- Hezkuntza komunitateko beste espazio eta agenteekin harremana (museo, liburutegi…) eskatzen dituzten zereginak ere tartekatzea

- Irakurketa, ikerketa, IKT-een erabilera eta informazioaren kudeaketaz lotuta egotea

- Haurrarentzat esanguratsuak eta interesgarriak diren gaien inguruan hausnarketa sakonagoa egitea bultzatzen duten zereginak izatea

Etxerako lanak zertarako baina?

Aurretik esan bezala, etxerako lanek, izatekotan, helburu edo intentzio pedagogiko argi eta bakarra izan beharko lukete: Ikasten ikastea konpetentziaren garapena. Hau da, norberak bere ikaskuntza prozesua antolatzeko gaitasunarekin lotuta egon beharko lirateke etxerako lanak. Ikasteko estrategia egokienak garatzera bideraturik, ikasleak aurretiazko ezagutzetatik abiatuz ikaskuntza berriak eraiki eta testuinguru ezberdinetan aplikatu ahal izateko. Konpetentzia honek, ikasteko orduan informazioa eta denbora ondo kudeatzea eskatzen du. Norberaren aukerak identifikatzen jakin behar da, eta oztopoak gainditzeko bakoitzaren abileziak ezagutu. Etxerako lanek beraz, konpetentzia honen garapena erraztu beharko lukete.

Nola lagundu gure alaba eta semeei etxerako lanekin:

• “Badaukazu etxerako lanik?” galderarekin hasi ordez… “Zer ikasi duzu gaur? Zer moduz aritu zara?” galderekin has ditzakegu gure alaba eta semeekin elkarrizketak

• Haurrarekin zereginari buruz hitz egiteko tartea hartzea; lanean hasi aurretik, bai haurrak eta baita guk geuk ere ondo ulertzeko jarduera bakoitzaren helburu eta xedea

• Ikasteko estrategia ezberdinak daudenez, zereginaren arabera gure alaba edo semeari aukeratzen laguntzea: “zein da hau egiteko modurik egokiena?”

• Ikaskuntza prozesuaren auto-erregulazioa gidatzea: “Zer ari da zara egiten? Zer egin duzu aurretik? Zer egin behar duzu gero?” “Helburuei erantzuten ari al zara?” “Amaitu aurretik zerbait aldatu behar al duzu?” “Jarduera bukatutzat ematen al duzu?”

• Gure haurrei helarazten dizkiegun mezuak esanahiz janztea. Gure interesa eta errekonozimendua agertzeaz gain, haurrak konfiantzaz aritzera (gaizki egin arren berriro errepikatzera, aurretik egindakoa hobetzera..), eta beraien jakin mina piztera (gauza berriak probatzera..) animatu behar ditugu. Nola? Bada, gai honi buruzkoak honako artikuluan jorratu genituen, beraz, hemen kontsultatu

• Zeregin baten zentzua ulertzen ez baldin badugu, haurrari laguntzeko prest gaudela baina ez dakigula oso ondo nola lagundu adieraztea; haurrak irakasleari zeregina ondo ulertu ez denez laguntza hori izan ez duela jakinarazteko eta argibide gehiago eman ahal izateko

• Zereginen kopuruak gora egiten baldin badu edo lanen izaera asko aldatzen baldin bada gure kezka irakasleari jakinaraztea (telefonoz, bilera hitzartuz…)

• Kurtso hasierako bileran eta urtean zeharreko guraso-tutore bileretan haurrek izango dituzten etxerako lanen izaeraren berri izatea eta tutorearekin batera gurasook edukiko ditugun betebeharren irudikatzea.

• Honen aurrean gure kezkak, prestutasuna, aukerak, ideiak, proposamenak irakaslearekin partekatzea

• Irakasle tutoreari gure haurrari zeregin horietan lagundu ahal izateko aholkuak eta pistak eskatzea

• Familiako kide guztien artean etxerako lanen gaia antolatzea. Honetarako beharbada beharrezkoa da aurretik familiako kide helduen artean hitz egitea eta irizpide batzuk finkatzea. Eta ondoren, irizpide horien arabera, etxeko guztien artean eskolako lanak eguneroko zereginen barruan txertatu eta beraz, nola antolatuko garen erabakitzea. Haurrari ere (aldez aurretik zehaztutako irizpide horien arabera) erabakitzeko aukera emanaz (non egingo dituen lanak, noiz –askaldu aurretik, askaria jan ondoren…-). Garrantzitsua da gure haurrak bera etxerako lanak egiten dagoen bitartean familiako beste partaide guztiok zertan arituko garen jakitea, eta denbora tarte horretan besteok ere gure zereginak ditugula ikustea (lana egin osteko deskantsua hartzea bada ere, horretan ariko garela jakitea). Haurrak zereginaren arabera laguntza nori eskatu diezaiokeen jakin dezan

• Haurrak laguntza eskatuz gero ez ezeztatzea. Beharbada beste denbora tarte bat bilatu beharko dugu momenturik egokiena ez delako. Baina haurrari arrazoia hori dela esango diogu eta noiz lagunduko diogun zehaztu. Eta ondoren, bete

• Zeregin batekin laguntzerako orduan zailtasunak baldin baditugu, haurrari zereginaren gaineko gure zalantza eta galderak zeintzuk diren jakinaraztea, berak ulertzeko moduan, ondoren berak irakasleari bere zalantza propioak eta gureak zeintzuk diren azaldu ahal izateko.
Gure zailtasunen aurrean, esan bezala, jarduerarekiko ditugun zalantzak planteatuko ditugu. Edo zereginean bertan ohartxo moduan jaso irakasleak ikusi ahal izateko. Baina zereginaren zentzua bere osotasunean zalantzan jartzea saihestuko dugu. Baita irakaslearen lana auzitan jartzea edo eskolarekiko haserrea eta frustrazioa adieraztea.

Gure aldetik ere, ditugun zalantzak argitzeko ahalegina egin dezakegu eta hurrengo egunean haurrarekin honi buruz hitz egin (nola saiatu garen arazoa ebazten, zer egin dugun, zer lortu dugun, zein zalantza izaten jarraitzen dugun….

Gurasoontzako etxerako lanak:

Gurasook eskolaz kanpoko ordu eta eremuetan, bizitzarako konpetentzia honen garrantziaz jabeturik, eta hezitzaile profesional edo hobe esanda profesionalizatu ez garela onartu arren, guraso gisa haurren heziketan betetzen dugun funtziotik ardura-kidetasunez jokatu beharko genukeela uste dut. Artikuluan zehar aipatu diren helburu eta ezaugarrietara hurbiltzen diren etxerako lanak modu positiboan bizi beharko genituzke; haurren heziketan garrantzia eta eragin handia duten agente nagusien arteko, hau da, familia eta eskolaren artean elkarlanerako, norabide berdinen lan egiteko aukera gisa ikusi beharko genituzke. Eta etxerako lanen ezaugarriei dagokionean hemen aipatutako ezaugarrietatik asko urruntzen direla ikusiz gero, irakasle-tutoreekin zuzeneko lana egitetik hasi beharko ginateke. Gure alaba eta semeen heziketan ardura nagusia dugun guraso gisa, elkarrizketa, eztabaida, protesta eta finean gure borroketarako kezka-galdera eta argudio pedagogikoz armatzea eskatuko digu guzti honek.

Gure etxerako lanekin hasteko, egungo etxerako lanen izaera ondo ezagutzea interesgarria litzatekeela uste dut. Beraz, gurasoentzat honatx bi galdera: gure alaba eta semeek zein motatako zereginak ekartzen dituzte? Zergatik eta zertarako ekartzen dituzte zeregin horiek –zein helburu izaten dute?

Gure alaba eta semeek nola ikasten duten ezagutzen jarraitu dezakegu: nola ikasten du gure seme edo alabak? Zein zailtasun dituzte? Orain arte nola lagundu izan diegu? Hemendik aurrera nola jokatuko dugu?

Ea artikuluan zehar emandako pista edo ideiaren bat lagungarria zaizuen erabakiak hartu eta martxan jartzeko.

Argazkiaren iturria

Belarri txar eta arritmikoak; nork izendatzen ditu?

Miren Beitia — 2012-05-16T11:58:45Z

Aurreko tartean, musikaren garrantziaz aritu nintzen eta musikaren garrantzia bezalako kontzeptuak irakurrita motz gelditzen naizela uste dut. Horregatik azalpentxo bat ematea nahiko nuke, musika ez da garrantzizkoa, musika: da. Horregatik eman behar diogu garrantzia.

Musikaren esanahia ez dago zehatz-mehatz definituta nire buruan, batzuetan hots ordenatuen jarraipena dela esaten badut ere. Ahots, bat, hots bat, isilune bat, baten batek atzetik sorbaldan ukitzen dizun momentua, lur azpian ur korronte bat igartzen duzunean, edo tentsio altuko kable batek zure buru gainetik pasatzean eragiten dizun buruko karga… dena musikaren zakuan sartuko nuke nik.

Guzti horrek atentzio puntu bat eskatzen digu eta momentu batean musikaren esentzia sentitzen dugu. Gero guk jolas dezakegu guzti horrekin eta horren araberako abesti eta soinu jarraipenak egin ditzakegu. Batzuetan jarraipenak ez dira berdinak izango, denek ez dugu berdin egingo eta bakoitzak nahi dituen arauak erabil ditzake.
Taldean aritzen bagara denen arteko oreka batera jotzea izango da naturalena, arauak denen artean sortuko ditugu eta komunikazio mota bat sortuko da. Komunikazioa izango da garrantzitsuena, ezberdinen arteko hartu-emana baldin bada helburua behintzat.

Erabil dezagun musika adierazpen gisa. Musika adierazpen bat da; musika, da. Ez gaitezen isiltasunaz ahaztu, ez gaitezen modu jakin batzuetara bakarrik mugatu, ez gaitezen eskala jakin batetara moldatu, ez gaitezen erritmo jakin batzuetara mugatu. Izan gaitezen aske, naturalki musika baitago. Askatasun honek eramaten gaitu benetako komunikaziora.

Nagusi eta haurren arteko komunikazio hobeago baten bila, espazio edota momentu horiek errespetatzea (ezinbestekoa), eta sortzea (aberasgarria), nire ustetan aurrera pausua litzateke.
Guzti honetaz irakurtzen eta pentsatzen ari nintzela galdera hau etorri zitzaidan burura:

Belarri txarrak eta arritmikoak; nork izendatzen ditu?

Mireni elkarrizketa

Argazkiaren iturria

Jolas gune edo parkeak aztergai

Itsaso Pagoaga — 2012-05-16T11:03:00Z

Inoiz jarri al zarete pentsatzen zeren arabera eraikitzen diren gaur egungo jolas parke gehienak? Noren beharrei erantzuteko eraikitzen dira, haurra ala berau zaintzen duten heldu edota gurasoena? Nolako materialekin eraikitzen dituzte? Eta azken finean, gaur egun zein helburu dituzte horrelako jolas parkeek?

Aurreko artikuluan haurra, hiriak eta jolasari buruz hitz egin nizuen. Eta bertan esaten nuenez, orain artean, haurrak batik bat kalean jolastu izan dira. Gaur egun baina, nahiz eta haurrek kalean jolastu, orokorrean jolaserako “egokitutako” espazioetan aritzen dira hainbat arrazoi tarteko. Izan ere, aurrekoan esaten nizuen bezala, gaur egungo kaleak asko aldatu dira, eta ia ezinezkoa da gaur egun haurrek kalean, helduen begiradapean egon gabe, lasai asko jolastea. Trafikoa gero eta basatiagoa bihurtzen ari da gure kaleetan, etxe eta eskola arteko distantziak aldatu egin dira eta haurrak gero eta gutxiago ibiltzen dira kaletik bakarrik. Hori dela eta, jolasean ere nekez aritzen dira haurrak heldu gabe eta horretarako apropos prestatuko espazioetatik kanpo. Baina nolakoak dira orokorrean, itxura batean haurren jolas grinari erantzuteko sortutako jolas parkeak? Hona hemen adibide batzuk.

Gaur egungo jolas parkeak, orokorrean nahiko antzerakoak dira. Ia denek antzeko elementuak dituzte jolasteko; txirrista, trostan dabiltzan animalitxoak, ziburuak etab. Horretaz gain badira baita ere, eskalatzeko, edota bonberoak bezala jaisteko metalezko hodia dutenak, oreka mantentzeko egurreko hodiak dituzten jolas parkeak etab. Jolaserako elementu hauetaz gain jolas parke gehienek, iturri bat izaten dute erdian eta orokorrean, eserlekuz inguratutakoak izaten dira. Gaur egun ere, badira harea eta ura bezalako elementuak jolaserako elementutzat dituzten jolas parkeak baina orokorrean, ornamentaziozko elementuak izan ohi dira hauek. Bestalde, jolas parke gehienak estali gabeak direla ere aipatu beharra dago. Jarraian azter ditzagun aipatu ditugun elementu hauek nolakoak izan ohi diren.

Izan ere, jolaserako ezartzen diren elementuak material plastikoz eginak dira eta orokorrean oso kolore biziak izaten dituzte. Batzuetan agian biziegiak direla ere esan genezake, izan ere artifizialak dira kolore horiek, ez baitira horrelakorik naturan ezagutzen. Horretaz gain, elementu hauek iraunkorrak dira apurtu ezean. Eta ez dute eraldaketarako aukerarik uzten, estatikoak dira. Gehienbat jolaserako dauden elementuak norbanakoaren beharrei erantzuteko sortuak dira eta ez talde baten beharrei erantzuteko. Izan ere, jolas parkeetan dauden txirristetan ezin dira haur bat baino gehiago aldi berean jaitsi edota trostan dabiltzan zalditxoetan pertsona bakarrarentzako tokia egon izan ohi da.. Iturriei eta bankuei buruz berriz, esan genezake, orokorrean helduen beharrei erantzuteko ezartzen direla bertan. Hau da, ez da kasualitatea jolas parkeak eserlekuz inguratuta egotea. Eserlekuen kokapen horien helburua, helduak, haurra begi bistaz zaintzea da. Haurra une oro bere begiradapean egotea alegia. Ez dut esan nahi hori txarra denik, baina kontuan izanda haurrak denbora dezente igarotzen duela helduaren begiradapean, arnasgune izan daitekeen jolasean, komeniko litzake une batzuetan behintzat haurrak begiradape hori nabaritu gabe jolasteko aukera izatea.

Orokorrean horrelako jolas parkeak aurki bagenitzake ere, badira bestelako adibide batzuk. Horien artean honako bi hauek aipatu nahiko nituzke, adventure playground izeneko jolas parkeak eta berriki Nafarroako Donamaria herrian ezagutu dudan, auzolanean eraikitako jolas parkea.

Lehendabiziko jolas parkeak, joan den mendeko 30. Hamarkadan Christian Th. Sorensen izeneko arkitekto eta paisajista daniarrak sortu zituen, beste batzuen laguntzarekin. Garai horretan Sorensen, Hans Dragehielm maisuaren laguntzarekin, Kopenhageko haurrentzako jolaserako espazioen diseinuan interesatuta zegoen. Haurrek jolaserako zeukaten modu askeak erakarri zuen Sorensen. Haurrak jolaserako batez ere, hiriko etxe orubeak eta gerraren ondorioz hondatutako etxeen hondakinak erabiltzen zituztela konturatu zen. Giro araugabe hori, ohiko jolas parkeei txertatzea erabaki zuen arkitektoak.

Jolas parke berri haiei adventure playgrounds (abenturazko haur parkea) izena ezarri zioten. Hala eta guztiz ere, junk playgrounds (zabor jolas parkeak) izenarekin ere ezaguna izan zen. Jolas parke hauek 6 eta 12 urte bitarteko haurrentzako ziren printzipioz eta jolaserako ohikoak diren jolas egiturak egon beharrean, haurren esku uzten ez ziren edozein motatako herraminta eta birziklatutako materialak aurki zitezkeen.

Sorensen-ek diseinatutako espazioak haurra babesteaz gain, zuhaitzetako arrama, kartoizko kaxak, forma eta tamaina desberdinetako ohol eta hodiak, pneumatikoak, oihalak, altzari zaharrak, auto zaharrak, adreiluak, sokak etab.-ez hornituta zeuden. Lehenengo begiratuan, helduaren kasuan, izugarrizko zabor pila batzen duen espazioaren tankera du baina haurren kasuan aldiz, aukera mugagabeak eskaintzen dituen espazioak dira Adventure playgrounds-ak. Lehenengo Adventure playgrounds izeneko jolas parkea, 1943an sortu zen Danimarkako Emdrup herrian, Bigarren Mundu Gerra garaian.

Mota honetako jolas parke guztien ezaugarri komuna honakoa da, etengabeko eraldaketan dauden espazioak direla, desegin eta sortzeko aukera eskainiz. Jolas gune hauetan, jolas librea da nagusi eta haurrak berak erabakitzen du bere jolas espazioa nolakoa izango den. Normalean, hezitzaileak daude bertan, haurren jarduerak ikuskatzen baina sekula ez modu intrusiboan. Jolas libre horren bidez haurra, eskulanean aritzen da. Imajinazioa eta sormena garatzen ditu, bestelako jolas parke konbentzionaletan baino kooperazio eta harreman handiagoak garatzen ditu, taldean lan egiten du, material zaharra berrerabili eta sortze prozesuetarako erabiltzen du besteak beste. Horretaz gain, jolas parke hauen inguruetan ohikoa izan ohi da, baratze edota lorategi bat egotea, eta nola ez, abereentzako etxola bat.

Bigarren jolas parke mota, lehen esan bezala Nafarroako Donamaria izeneko herrixkan dago. Lehenengo begiratuan, ez du gaur egungo bestelako jolas parkeekiko desberdintasun handirik. Berdegune hesitua da eta bertan honako elementu hauek daude: eserlekuak, iturria, pinpon mahaia, ziburuak, oreka mantentzen ikasteko gailuak, tirolina, txingoka aritzeko espazio berezitua eta saskibaloi saskia besteak beste. Jolas parke honen berezitasunak baina bi dira, eta oso interesgarriak niretzat. Alde batetik jolas parkeko elementuak eraikitzeko erabili diren materialak ahal den neurrian bertakoak izaten saiatu dira. Jolaserako dauden elementu ia gehienak inguruetako egurrarekin eginak dira, baita ere eserleku eta mahaiak eta jolas parkearen hesitura. Horretaz gain, jolas parke honen beste ezaugarri garrantzitsu bat, eraikitze mota izan da. Izan ere, herritarren artean auzolanean eraikitakoa da berau, herritarren parte hartzea eta berauen beharrak kontuan izanda.

Amaitzeko, gonbidapen bat egin nahiko nizueke. Irten kalera eta azter itzazue zuen herriko jolas parkeak. Noren beharren arabera eraikitzen dira? Zein materialez? Nolako koloreak dituzte jolaserako ezartzen diren elementuek? Non daude kokatuta eserlekuak jolas parkeetan? Horrek nola eragiten du haurrarekin dagoen helduaren jarrera? Eta ba al dute eraldaketarako aukerarik?

Galdera larregi dira agian, baina artikulu honekin, horixe nahi dut. Galdera hauen bidez, inguruan ditugun jolas parkeei buruzko hausnarketa zabaltzea. Horretaz gain, jolas parke eredu desberdinak ikusi nahi izanez gero hona hemen helbide interesgarri bat:

http://playgrounddesigns.blogspot.com.es/

Itsasori elkarrizketa

Argazkiaren iturria

NIRE ALABA EZ DA NEUREA

Iñaki Kasares — 2012-05-04T12:01:30Z

Kaixo, laguna! gaurko gaiari heltzeko neure bizitzako anekdotatxo pare bat hona ekartzea begitandu zait. Oso gertakari arruntak dira, baina uste dut balioko dutela geroago azalduko dudanari bide emateko. Natorren, ba, harira.

Lehenengoak gure amarekin du lotura. Hamaika urte edo nituela ,Santurtziko Itxasoko Ama Arraun taldean ibiltzen nintzen. Espainiako Txapelketa iritsi zen, Asturiaseko Avileseko uretan jokatuko zena, eta hara joateko gonbitea egin zidaten arduradunek. Bai poza eta ilusioa nirea etxera joan nintzenean berria ematera! eta bai zaputza eta amorrua amak galarazi zidanean txangoa! -jakina da aitak ez zuela parte handirik hartzen halako erabaki “etxekoetan”-.

Azaldutako hau ez zen izan gure amak eman zidan debeku bakarra, noski. Maiz amaren galarazpena jasan nuen txikitan: auzoko lagunok ondoko herri bateko mendira joango ginela eta niri joaten utzi ez; auzokook beste auzo batera jolastera joan ginela eta utzi ez... Sarritan. Amak ez zizkidan halakoak egiten ni izorratzearren, noski. Amak bizia ere emango zuen nire alde beharrezkoa balitz. Baina, hain zen niri zerbait gertatzeko beldur, ezen nahiago baininduen bere hegalpean, ez niri ezer txarrik gertatzea nahi.

Bigarrena, gure aita zenari dagokio. Arraunketaren beroaldia hoztuta, futbolari berrekin nion. Beste lagun batzuekin batera Santurtzi Futbol Taldearen probaldian parte hartu eta aukeratu ninduten fitxa egiteko haur kategorian. Hura poz eta ilusioa, atzera ere, etxera nindoala gurasoei baimen-agiria izenpetzeko eskatzera! Ama ez zen ur horietan sartuko, azken finean futbola gizon kontua zen orduan, beraz, gure aita zenak eman zidan zaputza ezetzarekin. Aita ere futbolaria izan zen gaztetan, atezaina, ni bezalaxe, eta Santurtziko futbol taldeak fitxatu egin zuen bera ere. Baina taldeko orduko zuzendaritza taldeak izugarri txarto jokatu ei zuen aitarekin, min handia eragin zion. Aitak niretzat onena nahi zuen, dudarik ere ez dut orain, baina zeharo minduta zegoen eta minak galarazten zion garbi pentsatzea auzi honetan. Ez zidan baimena izenpetu.

Uste dut gehientsuenoi gertatu zaizkigula halako bizipenak. Zuri ere bai, ezta, irakurle? gure gurasoek onena nahi izan zuten beti guretzat, baina hanka sartuko zuten behin baino gehiagotan. Orain guraso garenok ere geure seme-alabentzako onena gura dugu, zalantzarik ez, baina okerreko bidea hartzen dugu batzuetan haiekiko, ezta? Batzuetan debekatzen diegu guri gustatzen ez zaizkigun gauzak egitea, beste batzuetan bideratzen ditugu geure ustez egin behar dituzten gauzak egitera.

Uste dut neure aita-amen jardupide horren errorea izan zela ez zutela nire alde pentsatu. Ezin izan zuten pentsatu niretzat -neure garapenerako, pertsona gisa- onena ote zen arraun txapelketa horretara joatea edo futbol taldean fitxatzea. Eta erabakimena mugatu zidaten. Nire inguruan, neuregan ere, sarritan ikusten ditut halako jarrerak umeekin.

Kontuz, ez naiz ari haurrei “barra librea” emateari buruz eta nahi dutena egin dezaten, zenbait muga jartzearen eta tinko mantentzearen aldekoa naiz-eta .Esate baterako, alabari ez niokeen hatzak entxufean sartzen utziko, nahiz eta berak sartu gura izan. Zentzugabekeria zatekeen, ezta? Haurra den pertsona oso hori (edo alderantziz, pertsona oso-osoa den haur hori) guztizko errespetuaz tratatzean ari naiz.

Haurrak pertsona oso-osoak dira jaiotzen diren unetik beretik, zeharo adimentsuak eta argiak, jakintsuak,... Jakina, haurra eta heldua ez daude garapen puntu berean, ez fisikoki ez intelektualki. Baina horrek ez dio kentzen haurrari osotasun pittinik ere. Izan ere, heldu baten eta haur baten arteko ezberdintasun intelektual bat bakarra dakusat: haurrak eskarmentu gutxiago duela helduak baino. Soilik informazioa falta zaio haurrari, bizitzeak ematen duen esperientzia, baina gaitasun intelektualik ez zaio batere falta.

Tamalez, gure gizartean umeei buruz ematen diguten ikuspegia bestelakoa da: umeak zoragarriak dira, ederrak, politak, xarmangarriak, baina baita ezgauzak ere.

Honelako mezua jaso dugu denok eta gehienoi barru-barruan errotu zaigu. Honelaxe tratatu gintuzten gu ere haur ginela orduko helduek, eta haiek ere honelaxe tratatu zituzten beren haur garaiko helduek. Ez da izan inoren errua, baina on handia egin digu denoi halako jarrera eta joakera aldatzen hasteak.

Nire inguruan izan ditudan haurrei begiratuta iritsi naiz ondorioztatzera independentziarako irrika berezia dugula umetan, horretarako espektatibarekin munduratzen garela. Uste dut gurasook, eta aitok bereziki -ezarri ziguten gizontasun eredu hegemonikoa barneratu dugun neurriak eragin garbia duelako arlo honetan ere- ahalegin berezia egin behar dugula geure haurren errealitatea ikusten eta pentsatzen umea pertsona bat dela guztiz. Bakarra eta errepikaezina, askea eta berdingabea, jaiotzen denetik beraren ideiak eta beraren desioak dituena; ez duela geuk daukagun informazio bera, ez dituela geuk noizbait izan genituen nahikari berberak; ez dela geu bezalakoa, bere kabuz erabakita ez bada behintzat; mundu honetara beraren bizitza bizitzera etorri da, beraren bidea egitera, beraren nortasuna osatzera. Ez dela etorri gurasoon betegabeko ametsak betetzera: ez da etorri gurasook amesten dugun ezer eraikitzera eta desegitera, ez da etorri gurasoon beharrizan emozional, afektibo edo bestelakoak betetzera.

Eta gurasoon egitekoa dela haiek errespetatzea, elikatzea, adoretzea eta apoiatzea. Haiek maitatzea baldintzarik gabe, kosta ala kosta. Haien ondoan gaudelako geure poz handia erakustea. Agian, behin behinean, geure umeentzako eredu baliagarriak edo inspiragarriak izan gaitezke gurasoak, eurek hala erabakita, baina beraien aukeraketa izan behar du beti.

Umeak pertsona dira guztiz. Ez dira etorri guri lasaitasuna ematera eta ez da gure eginkizuna haiek bizitzan min bat ere paira ez dezaten lortzea. Ez dira geureak. Eta errespetu osoa merezi dute.

Argazkiaren iturria

Iñakiri elkarrizketa

KRISIAK ZERTAN LAGUNTZEN DU?

Itziar Bartolome — 2012-05-04T12:03:15Z

Krisi hitza barra-barra entzuten da azken aldian. Egun gauzatzen ari diren injustizia berri askoren arrazoitzerako erabiliena den hitza dugu: KRISIA.

Ni pertsonalki, kokoteraino nago KRISIAREN aterkipean ematen ari diren eskubide sozial eta pertsonalen urraketa etengabeaz. Krisiak aldaketa positiboak eragiteko balio behar du, ez kontrako norantzan atzerapausoak emateko!

Dena den, ez dut artikulua hau krisiaren nondik norakoak argitarazteko baliatu nahi, horretarako badaude IN SIDE JOB bezalako dokumental argigarriak, eta beste hainbat irakurgai. Artikulu honetan, krisia zertarako erabili dezakegun aipatu nahi dut, hau da, krisia mehatxu baino, aukera bezala ikusi eta erabiltzeko saiakera egitera animatu nahi zaituztet.

Terapia munduan, zein hezkuntzan, krisiak, konnotazio positiboa hartu du azken hamarkadetan. Krisialdiak, maila pertsonalean behintzat, norberaren izaera indartu, aldatu eta garatzeko erabiltzen dira. Hazteko aukera bezala ikusten dira. Hezkuntzan ere, krisiak funtzio garrantzitsua betetzen du ikaste prozesuan. Irtenbide berriak bilatu, teoria zaharrak kuestionatu eta frustrazioak gainditzeko aukera ematen omen du.

Ondorioz, krisi garaiak, ezatseginak, gogorrak, eta suntsitzaileak izan arren, onura ere badakarte: gauzak beste modu batean egiten hasteko premia sortzen dute, harremanak sendotu edo berplanteatzeko aukera ematen dute, antolaketa modu berriak aktibatzeko, hausnarketa bultzatzen dute, azalekoa dena eta esentziala dena ezberdintzen laguntzen dute... Ikuspegi horretatik, krisia, berez, aldaketarako motorra dela esan daiteke.

Ariketa polit bat proposatzen dizuet, alda ditzagun momentu batez egunero janzten ditugun betaurrekoak eta saia gaitezen krisiaren alderdi positiboa ikusten. Nire betaurrekoetatik, hau litzateke krisi hitzak bere gain hartzen dituen esanahai berriak:

K: Koordinatu
R: hausnaRtu
I: Ikasi
S: Sortu
I: Inplikatu
A: Autokudeatu

Eta zuretzat, ze esanahi dauka letra bakoitzak?

Bai maila pertsonalean, zein sozialean, krisiaren aurrean hartzen dugun jarrerak erabat baldintzatuko du gure etorkizuna eta gure ingurukoena. Krisiaren aurrean, bi jarrera nagusi agertzen dira:

1. ALDAKETAREN ARDURA DELEGATU EGITEN DUEN PERTSONA: Derrota sentimendua, eta ondorioz, pasibotasuna eta nolabaiteko onarpena dira ezaugarri nabarienak.

2. ALDAKETAREN ARDURA BERE EGITEN DUEN PERTSONA: Aldaketa esentzialak egiteko aukera ikusi, eta ondorioz, arduradun sentitu eta aktibitate sortzailean murgiltzen da.

Norberarentzat eta inguru hurbilarantzako emankorrena bigarren aukera izanik, horretara bideratu beharko genuke gure jarrera. Bide horretan, haur, gazte zein agure eta atsoak, laguntzaile bikainak bihurtuko dira. Guztionatzat dago zeregina eta oso aberasgarria da elkarrengandik ikasteko duguna. Gurasoek krisia betaurreko berriekin ikusiz gero, beraien jarrera berplanteatuz gero, gure haur eta gazteentzako eredu berriak sortuko ditugu. Finean, beste balore batzuetan hezteko eta mugitzeko ateak irekiko ditugu.

Eredu bat ematearren, hor duzue Kinsale (kinsale+2021.pdf )herrian gertatzen ari dena. Kinsale Irlandako hiri bat da, munduko hainbat hiri bezela, eredu kapitalistaren hatzaparretan bizi den hiri bat gehiago. Hiritar hauek, aldiz, egungo bizimodu zentzugabe eta arriskutsutik irten nahian, etorkizun argiago eta inteligenteago baten bila, beraien barne balioan enfokatu eta kudeaketa eredu berriak antolatzen hasiak dira. Badugu zer ikasi!!

IREKI ZURE LEIHOA, ALDAKETAREN AIRE BERRIAK SAR DAITEZEN !!!Tira, ez da horren zaila !!! EGINGARRIA DA ETA MOMENTUA DA !!!

Argazkiaren iturria

Itziarri elkarrizketa

HAURRA ETA JOLASA

Irene Txurruka — 2012-04-18T14:48:48Z

Denok dakigu zein garrantzitsua den haurrak jolastea, baina ez dakigu oso ondo zergatik eta zenbateraino, eta ezta jolasak nolakoa izan behar duen ere. Jolasak gizakiaren osasun fisiko, emozional zein mentalean dauka eragina eta eman ohi dioguna baino arreta handiagoa merezi du. Horretaz arituko naiz datozen lerroetan.

    Jolasaren ezaugarrietako batzuk aipatuko ditut, ezaugarri bakoitzaren garrantziaz jabetu gaitezen, eta horrekin batera aholku batzuk ematera ere ausartuko naiz.

    Hasteko, jolas libreaz arituko naizela argitu nahi dut, horixe delako benetako jolasa, haurraren barrutik ateratzen dena eta bere garapenerako behar-beharrezko duena, nahiz eta gaur egun gero eta espazio gutxiago daukan horretarako, helduok haurren bizimodu osoa antolatzen ahalegintzen garelako. Jakin behar dugu haurrak jolasa behar duela esperimentatzen duena elaboratu eta bere egiteko, ikasteko, etapa bakoitza behar bezala gainditu eta handituz joateko... Horretarako aukerarik ematen ez badiogu, erren geratuko da arloren batean.

    Beraz, haurraren jolasaren ezaugarrietako bat esperimentatzea da. Egia esateko, haurraren premia nagusietako bat bere ingurua sentitu edo bizitzea da, eta horren ondoren gertatzen da ikasketa. Alegia, esperimentatuz ikasten du. Horregatik, berebizikoa da zentzumenak behar bezala garatzea, horiei arreta berezia eskainiz. Haurrak eta helduok ez dugu harreman bera sortzen inguruarekin. Helduok mirestu egiten dugu ingurua, pentsatu egiten dugu inguruaren gainean; baina haurrek xurgatu egiten dute. Ikusten edo entzuten dituzten gauzak beren izatearen atal bihurtzen dira, beren gorputza eta arima taxutzen dituzte. Edo beste modu batera esanda, haurra eraldatu egiten da jasotzen duen inguruaren arabera, eta eraldaketa horrek izakeran ezezik bere organoen, bere gorputzaren hazkuntzan ere du eragina.

    Hori horrela izanda, alde batetik esperientzia aberatsak eskaintzen ahaleginduko gara, inguruan duena ukitzen eta dastatzen utziz, eta haurrak esploratzailetzat hartuz, mundua ezagutu nahian dabiltzan esploratzailetzat. Beraz, utzi egingo diegu nahi beste esploratzen. Halere, inguruaren aberastasuna ez dugu nahastu behar ugaritasunarekin; izan ere, haurrek gauza gutxi behar dute, alegia, logela xumea, jostailu gutxi eta oinarrizkoenak, zarata gutxi, irudi gutxi... Haurra estimulatu egin behar da, baina ez gainestimulatu, horrek bere hazkuntza desorekatu baitezake eta bere osasuna kaltetu. Gainera, esperientziarik aberatsenak oinarrizko elementuetatik etorriko zaizkio: margoekin, urarekin, lurrarekin, lokatzarekin, arearekin, etxeko tresna arruntekin... jolastetik, esperimentatzetik. Ohitura dago haurrentzat gauzen plastikozko bertsio txikiak egiteko eta hor oreka bilatu behar dugu, beste era bateko materialak ere (egurra, metala, artilea...) gehituz, material biziagoak direlako.

    Horrela bada, jolasa hamaika esperientziaren iturri da, baina bestetik, baita esperientzia horiek integratzea ahalbidetzen dion tresna nagusia ere. Jolasaren bidez, birsortu egiten du bizi izandakoa. Panpinari, esate baterako, berak jasotzen duen tratua emango dio eta hala joango da giza tratua nolakoa den ikasten. Bizi izan duena jolasaren bidez atera eta bihurtuko du ikaskuntza. Izan ere, haurrak berez du gauzak bere kabuz deskubritzeko eta bere ondorioak ateratzeko gaitasuna, eta gure zeregina bere adinerako inguru eta esperientzia egokiak eskaintzea izango da, irakastea baino gehiago, hark gure esana baino gehiago gure izatea eta ekintza imitatuko baititu.

    Halaber, jolastea esnarik amets egitea da, alegia, irudimenaren munduan bizi izatea eta horixe egiten da jolasaren bidez. Irudimena gaur egun asko baloratzen den ezaugarria da enpresa munduan, baina haurren kasuan, gero eta lehenago sartzen ditugu mundu arrazionalean: azalpen gehiegi ematen dizkiegu, gezurrik ez esatearren; beraientzat egokiak ez diren edukiak ikusten dituzte telebistan; gero eta lehenago ikasten dute irakurtzen eta idazten... Eta ez gara konturatzen irudimena dela gure errealitatea sortzen duena, gatazkak konpontzen laguntzen duena... Gainera, hizkuntza, kultura, portaerak, esperientziak, ondo eta txarto dagoenari buruzko ideiak... irudiak dira. Beraz, berebizikoa da haurren irudimena serio hartzea. Gogoan izan behar dugu haiek irudimenaren munduan mundu errealean bezain eroso daudela, eta bezain beharrezko dutela, eta zoritxarrez, gaur egun dena eginda ematen diegu eta leku gutxi uzten irudimena garatzeko.

    Hortaz, irudimena lantzen laguntzeko, eskaintzen dizkiegun jostailuak xumeak izaten saiatuko gara. Proposamen bat hauxe izan daiteke: etxean otzara batzuk ipintzea, bakoitzean material ezberdinak sartzeko, batean egurrak, beste batean oihalak, beste batean harri borobilak, edo pinaburuak, sokak... Horiek aukera emango diete nahi beste mundu sortzeko: etxeak, errepideak, errekak, dendak... behar dutena.

    Era berean, hobeak dira ezer egiten ez duten jostailuak, alegia, pilarik gabekoak. Aukera gehiago ematen diete irudimena lantzeko, beraiek jarri behar dietelako momentu bakoitzean egokiena den mugimendua, emozioa, zarata... Haurrek aktiboago egon behar dute horrela. Egia da, gaur egun zaila dela merkatuan dagoen bonbardaketatik ihes egitea, baina gurasoon eskutan ere asko dago.

    Haurraren jolasaren beste ezaugarrietako bat errepikapena da. Haurrek behin eta berriz errepikatzeko beharra dute, txiki-txikiak direnean esate baterako, giltzak behin eta berriz botatzeko. Helduoi aspergarria egiten zaigu askotan urte osoan, adibidez, ipuin bera kontatzea, baina badauka bere zentzua. Alde batetik, errepikapenak segurtasuna ematen die, badakite ekintza baten ondoren zer datorren, eta horrek mundua antolatzen eta mundua leku segurutzat hartzen laguntzen die. Gainera, errepikapenaren bidez eremu neuronalak mielinaz estaltzen dira, eta konexio gehiago egiten dituzte, irudimena, arreta eta kontzeptualizazioa indartuz. Beraz, ez kezkatu haurrekin beti gauza bera egiten baduzue. Aldatzeko premia eta gauza ezberdinak egiteko premia helduona da gehiago. Esan dugunez, jolasak bizipenak bereganatzen laguntzen dio haurrari eta bere barruak bakarrik daki noiz arte daukan zentzua jolas jakin batek. Helduok prozesuak behartzeko tentazioa izaten dugu, baina haurraren urrats bakoitzak bere denbora behar du erabat asimilatu eta hurrengo pausua oinarri sendoan eman ahal izateko.

    Trebetasun sozialak ere haurrek jolasaren bidez garatzen dituzte. Hori berarientzat ezezik gizartearentzat ere da garrantzitsua; izan ere, helduon arteko kohesioa ezinezkoa da txikitan praktikatzen ez bada eta haurrek aktiboki bilatzen dute beste haur batzuekin aritzea. Eta hala, jolasaren bidez, ematen eta eskatzen, ezetz esaten, beren sentimenduak adierazten, gatazkei irtenbideak bilatzen, beren baliabideak hobetzen... ikasten dute. Bi urteko haurrek oraindik aparte jolasten dute; hirurekin hasten dira beste batzuekin jolasten eta lau urterekin jolas antolatuagoetara pasatzen dira.

    Trebetasun sozialei lotuta, dena den, ohartarazi beharra dago telebistak eta bideojokuek lehen urteetan haurrengan eragiten dituzten kalteez. Ez dugu esan nahi erabat baztertu behar direnik, baina egun telebistan biolentziazko irudiak nagusitzen direla kontuan hartuta eta haurrek jolasaren bidez ikusitako guztia birsortzen dutela jakinda, ez da harritzekoa haurrek gaur egun portaera biolentoagoak izatea, eta hala erakusten dute ikerketek. Argi eta garbi ikusi dute haur txikiak oldarkorragoak bihurtzen direla biolentziazko joko edo serieren bat ikusi ondoren. Gainera, txikitxoenek burmuina garatu gabe dutenez, irudi azkarrek kalteak eragiten dizkiete burmuinean.

    Beraz, garrantzitsua da helduok ondo erabakitzea zer ikusten duten eta zenbat. Askotan erosoa izan daiteke telebista piztu eta haurrak isilik eta geldik edukitzea, zerbaitetan entretenitzearren, baina aukera paregabea kentzen diegu. Telebistarik gabe, aukera gehiago dute beren baliabideak beren kabuz aurkitzeko, mugitzeko, fantasia eta irudimena garatzeko, giza baloreak zuzenean esperimentatzeko, komunikazio gaitasunak sustatzeko eta frustrazioak gainditzen ikasteko. Telebista gehiegi ikusten duten haurrek ez dute osasuntsu jolasten jakiten.

    Jolasaren beste ezaugarri bat debozioa da, entregatzeko gaitasuna. Esperientzia txarrik izan ez badute, behinik behin, mundua ontzat eta helduak perfektutzat hartzen dituzte haurrek eta konfiantza horrekin aritzen dira. Imitazioan argi eta garbi ikusten da hori, baina baita haurren artean jolasten dutenean ere. Debozio hori errespetatu eta zaintzen badugu, hala jokatuko dute nagusitzen direnean ere. Eta debozioari lotuta seriotasuna dago; guk haien jolasa serio hartzen badugu, esate baterako, zerbaitetan murgilduta daudenean bukatzen uzten badiegu gure premia edo eskariekin moztu gabe, haiek ere gure jarduna serio hartzen edo errespetatzen ikasiko dute, gure egitekoa etengabe mozten aritu gabe.

    Beste elementu garrantzitsu bat aurkikuntzarekiko lilura da. Funtsez-funtsezkoa da haurrak pentsatzen hasi baino lehen ustekabeaz, harriduraz, gozatzea. eta horretan asko ikas dezakegu haiengandik. Eguneroko gauza txikiak mundu berriak bihur daitezke haur baten ondoan (bat-batean agertzen den zomorro bat, adibidez). Baina, horretarako guk ere munduari barrutik begi irekiekin begiratzen ikasi behar dugu. Ezaugarri hau kontuan hartzekoa da; izan ere, gauza eta esperientzia gehiegi eskaintzen badiegu haurrei, galdu egingo dute liluratzeko gaitasuna eta hamabost urtera heltzen direnean ezer gutxik aseko ditu.

    Azkenik, jolastea, esperimentatzea, lurralde berriak ezagutzea da, eta aurkikuntzarekin edo sorkuntzarekin batera arriskua ere badator, ohiko mugetatik haratago goazenean ez baitakigu zer aurkituko dugun. Gaur egun beldurra hartu diogu gure haurren arriskuari, ez dugu nahi haiek arriskatzerik, eta gure beldur horrek mugatu egiten du izugarri bai mugitzeko duten gaitasuna, bai aurkikuntzak egiteko duten aukera. Horregatik, egungo umeek aukera gutxiago dute beren kabuz eta taldean jolasteko, gutxiago mugitzen dira eta ondorioz, konfiantza gutxiago dute euren gaitasun fisikoan edota euren ahalmenetan, ekimena falta zaie. Guraso garen aldetik, oreka bilatu behar dugu gure babesteko premiaren eta euren askatasun-premiaren artean. Modu bat txikitatik bere jolasetan laguntzea edo ondoan egotea izan daiteke, gai direla ikusten badugu konfiantza har dezakegulako haiengan. Haurrek konfiantza osoa jartzen dute gugan, eta guri ere beste horrenbeste egitea egokitzen zaigu.

    Bukatzeko, pare bat aholku eman nahi nituzke. Haur guztiek dute jolaserako eskubidea, baina jolasa osasungarria izango bada, atsedenarekin konpentsatu beharra dago. Gaur egungo gizartean, tamalez, haurrek izugarrizko bonbardaketa jasaten dute alde guztietatik: haurrak etengabe entretenituta egoteko sortzen diren modak, aparailu elektronikoak, hedabideak... Hainbesteko esperientziak kaosa sortzen du haurrengan eta laguntza eta espazio propioa behar dituzte hori guztia bereganatzeko. Kanpoko munduaren exigentziak gogorrak dira, benetan, eta etorkizunean horiei aurre egiteko gai diren pertsonak nahi baditugu funtsezkoa da haurraren barruko baliabideak sendotzea. Nola? Gure haurrei arnasa hartzeko espazioak eskainiz, denbora bat emanez eguneko esperientziak bakarrik jolastuz liseritzeko, erritmoa mantsotuz, etxean jolas eta jostailu xumeak eskainiz, naturarekin bat eginez, haiekin bakarrik egoteko edo jolasteko denbora hartuz...

    Bestalde, gaur egun behar baino lehenago sozializatzen ditugu haurrak, jendartean egotera ohitu nahi ditugulako ia-ia jaiotzeaz bat; baina haurrek heldutasun bat behar dute helduon gizartearen eskakizunei erantzun ahal izateko eta beste ume askorekin batera jolasteko. Gainera, azkenean denbora gehiago ematen dute eskola-esparruan eta hortik kanpoko ekintzetan gurasoekin baino. Alde horretatik, gurasook mugak jarri beharko genizkieke gure buruei eta denbora hartu umeei euren buruarekin lasai egoteko espazioak eskaintzeko.

    Ideia hauek barneratzen baditugu, beste era bateko harremana egingo dugu gure umearekin, harreman aberatsagoa eta eguneroko ardurak arindu egingo dizkiguna. Maitasunean eta errespetuan oinarrituta jolasten ikasten badute, seme-alabei euren jolasa zuzentzen uzten badiegu, beste erresuma batzuetara eramango gaituzte, eta guraso hobeak ezezik pertsona hobeak ere izaten lagunduko digute.

Argazkiaren iturria

Irratiko elkarrizketa

Mintzairaren trastornoak

Jabier Agirre — 2012-03-16T11:15:36Z

Zure seme-alabak arazoak al dauzka hitzak ahoskatzerakoan? Espresatzeko zailtasunak al dauzka? Edo ez ditu esaldiak modu egokian josten? Ez larritu, arazo horiek guztiak normalean, konpontzeko modukoak dira eta.

Umeek pixkanaka ikasten dute hitz egiten, modu gradualean alegia. Normala da, beraz, prozesu luze horretan zehar, zailtasunak izatea. Zailtasun horiek oso nabarmenak direnean edo denbora luzeegian irauten dutenean, litekeena da mintzairaren arazo bat izatea. Kasu horretan espezialista batengana joatea komeni da. Azken kalkulu eta estimazioen arabera, haurren % 5-7k mintzairaren trastornoak dituztela pentsatzen da gaur egun. Eta kasu horietatik % 1 soilik hartu behar da dislalia larria bezala, konpontzeko zaila den arazoa bezala. Gainerako guztiak nahiko ongi eta erraz konponduko dira tratamendu egokiarekin.

Hots batzuk ez ditu ondo ahoskatzen

Trastorno horri dislalia esaten zaio eta horixe da, hain zuzen ere, mintzairan arazoak dituzten neska-mutikoen artean usuena.

● NOLA DETEKTATU
Letra jakin batzuk ahoskatzeko zailtasuna da dislalia —R eta S letrak izan ohi dira gehienetan—. Normalean letra horiek beste batzuekin ordezten ditu umeak (esate baterako L erabiliko du R letraren ordez, edo S nahiz Z nahastuko ditu). Edo gerta daiteke baita letra horiek jan edo ahaztea ere (“txakua” esango du, adibidez, “txakurra” esan beharrean).

● NOIZ KEZKATU
Hitz egiten ikasteko prozesuan zehar horrelakoak gertatzea aski gauza normala da. Ume asko pasatzen dira horrelako faseetatik, eta kasurik gehienak bere kasa konpontzen dira, aparteko tratamendurik gabe. Hala ere, lau urtetik aurrera horrelako dislalia batek hor jarraitzen badu, agian espezialista batengana eraman beharko zenuke haurra.

● ARRAZOIAK
Hiru eratako dislaliak hartu behar dira kontuan:
•    organikoak: hizketaren prozesuan parte hartzen duten organoetako batean (ezpainetan, hortz-haginetan, mihian edo aho-sabaian) dauden akats edo malformazioek eraginak izaten dira.
•    entzumenekoak: ondo entzuten ez duten umeetan agertzen dira. Haurrak ez badu ondo entzuten, logikoa da soinu edo hitzen bat edo beste ondo ez ahoskatu edo erreproduzitzea.
•    funtzionalak: aurrez aipatutako arrazoirik ez da aurkitzen ume horietan. Ahoskera edo ebakera txarrak beste arrazoi batzuk edukiko ditu: arazo afektiboak, nortasun-arazoak, umearen heziketa-maila eskasa, gurasoen aldetiko gehiegizko babesa, ....

Ez du bere adineko umeen mailarik ematen
Haur askok atzerapenak dauzkate mintzairaren garapenean. Prozesua normal doa, baina zertxobait atzeratua. Bestela, ume horiek ez daukate arazo berezirik, dislalia edo toteltasunik.

● NOLA AGERTZEN DA
Normalean, beraiek baino urtebete edo bi urte gazteagoak diren haurren moduan hitz egiten dute. Eta bere adinerako ikasi beharko lituzketen egiturak (aditza jokatzeko moduak, edo izenaren eta adjektiboaren hurrenkera, euskararen kasuan batzuk aipatzearren) ez dituzte behar bezala erabiltzen, edo egunero erabiltzen duten hiztegia oso pobrea da, bere jirako beste haurren aldean.

● ZER EGIN
Mintzairaren atzerapenik gehienak bere kasa konpontzen dira. Hala ere, eta umearen atzerapena bi urtekoa baino handiagoa dela sumatuz gero, komeniko litzateke espezialistaren batengana eramatea, zalantzak argitu eta diagnostikoa egiteko.

Gure umea hitz-totela ote da?

Hiru urte inguruko ume askok pasatzen dute toteltasun moduko aldi bat. Gauzak esateko gogo handia eta zer kontatzeko ugari eduki arren, esan nahi dutena esateko aski gaitasunik ez daukatenez, sarritan trabatu egiten dira, eta hitz totelka has daitezke. Toteltasun horri fisiologikoa esaten zaio, normaltzat jo beharrekoa da, beraz, eta 4-5 urteren bueltan bere kasa desagertzen da. Horrela gertatzen ez bada, aldiz, litekeena da benetako hitz-toteltasuna izatea, eta, orduan bakarrik, espezialista batengana eraman beharko dugu umea, zalantzak argitzeko.

● NOLA DETEKTATU
Toteltasuna daukan umeak soinu edo hots isolatuak nahiz silaba solteak errepikatzen ditu behin eta berriz. Hitzen jario normala etengo luketen espasmo modukoak izan ohi ditu umeak. Toteltasunak maila diferenteak dauzka, hasi noizbehinkako zezelkako saioetatik eta umea espresatzeko erabateko ezintasunera daraman toteltasun larriraino.

● JATORRIA
Gaiaren inguruan ikerketa ugari egin diren arren, oraindik ez da erabat ezagutzen zein den toteltasuna eragiten duen azken arrazoia. Gaur egun, nortasunaren trastorno baten ondorioa izan daitekeela pentsatzen dute adituek, izan ere totel askok batzuetan bakarrik egiten baitute kale hitz egiterakoan, pertsona jakinen edo egoera berezien aurrean aurkitzen direnean soilik.

Zein espezialistarengana joan
Gurasoek edo hezitzaileek mintzairan arazoren bat detektatu bezain pronto (ez ahaztu sarritan lehen susmoa kanpoko batek, eskolako profesional batek adibidez hartuko duela, familia giroan umearen portaera hori normaltzat hartzen delako), pediatrarengana jo behar da aurrena. Pediatra baita gorreria, ahoko edo hortz-haginetako malformazioak nahiz trastorno psikologiko edo neurologikoak bezalako arrazoiak baztertzeko espezialistarik egokiena. Lehendabiziko azterketa horren ondotik, pediatrak berak erabakiko du zer-nolako espezialista behar duen haurrak, horrelakorik beharko balu.
● PSIKOPEDAGOGOA
Mintzairaren arazoa trastorno psikologiko edo afektiboek eragina denean.
● LOGOPEDA
Bera da mintzaira kontuetan era guztietako arazoak tratatzen dituen espezialista, hasi hortzetako edo ahoko akatsek eragindakoak, eta gaixotasun neurologikoak, ahotsean egon daitezkeen arazoak, etab. tratatzeraino.

Aholkuak gurasoentzat
* Hitz egin zure haurrari lehen unetik. Zure hitzen esanahia ulertzen ez badu ere, belarria landu eta heziko diozu, ondorengo ikaskuntza errazteko.
* Pixka bat koxkortzen denean, esaiozu zure hitzak errepikatzeko. Horrelakoak gustukoak izaten ditu haurrak, baina jolas moduan izan dadila, inolaz ere behartu gabe.
* Ez erabili haur-hizkerarik umearekin ari zarenean. Umeak imitazioz ikasten du, eta bere hizkera egokia izatea nahi baduzu, zureak ere horrelakoxea izan beharko du, eta hasieratik bertatik gainera.
* Hizketan hasten denean, ez zuzendu etengabe bere ahoskera, egokia ez bada. Mesede baino kalte gehiago egingo diozu, bere gaitasunean konfiantza galdu egingo lukeelako.
* Irakurri iezazkiozu ipuinak txiki-txikitatik. Horixe da umearen hiztegia zabaltzeko modu eraginkor eta atseginenetakoa.

MINTZAIRAREN EBOLUZIOA HAURRETAN
Mintzaira pixkanaka eskuratzen da, modu gradualean. Eta ume bakoitzak bere erritmo propioa daukan arren, badira etapa batzuk, nahiko orokorrak, zure seme-alabak alderdi horretan duen eboluzioa normala den ala, aitzitik, asko aldrebesten ari den adieraziko dizutenak. Erabil itzazu eredu orokor moduan, ez hartu zorrotzegi epeak eta edukiak.
•2 hilabete arte
Nahigabeko hots edo soinuez gain (doministikuak, negarrak), umeak usoaren urruma moduko hotsak aterako ditu gustura dagonean. Oraingoz besterik ez.
•2tik 4 hilabetera
Estimulu atseginen aurrean (amaren irribarrea, musika, jostailuen hotsa) bere aurreneko bokalak ahoskatzen hasiko da haurra: «a-a-a» edo «o-o-o».
•4tik 6 hilabetera
Oraintxe hasiko da bere aurreneko kontsonanteak ahoskatzen: «sssss» edo «rrrr».
•6tik 10 hilabetera
Silaba osoak ahoskatzen hasiko da, kontsonanteak eta bokalak konbinatuz: «te-te», «pa-pa-pa», edo «ma-ma» bezalakoak
•10etik 13 hilabetera
Esanahia duten bere lehenengo hitzak esango ditu: «ama», «kaka», «pupu»,...
•13tik 16 hilabetera
Aurreneko esaldiak josten hasiko da, bi izen edo gehiago konbinatuz. Amak biberoia ematea nahi badu, adibidez, «ama bibi», edo horrelako besteren bat.
•16tik 24 hilabetera
Hiztegia aberasten hasiko da. 16 hilabeteko haur batek, esate baterako,50 hitzez osatutako hiztegia erabil dezake, eta 24 hilabetera iristean, hiztegi hori 500 hitzekoa izan daiteke, ondo kudeatu eta aberastuz gero.
•2 urtetik 3 urtera
Aditzak jokatzen hasiko da, eta subjektuarekin lotzen, baina indioek bezala oraindik: «niniak jan», «amak kantatu». 3 urtera hurbiltzean, adjektiboak erabiltzen hasiko da: «txakur beltza», «ume tonto» edo antzeko esaldiak osatzeraino.
•3 urtetik 4 urtera
Baiezko esaldi laburrak arazorik gabe egiten ditu. Esaldi luzeagoekin, ordea, edo galderazko nahiz ezezkoekin, zailtasunak eduki ditzake.
•4-5 urtetik gorako haurra
Etapa honen amaieran, haurraren hizketa helduen hizkerara hurbiltzen da. Praktikatzea besterik ez zaio falta, hiztegia osatzeaz gain.

Ipuinak; Martin eta bere lagunak altxorraren bila doaz

Koldo Gilsanz — 2012-03-26T08:23:54Z

Gure gizartearen erakuntzan ere garrantzi handia izan zuten ahoz transmititutako istorioek. Gaur egun, ordea, apika denbora faltagatik ala bestelako baliabideengan uzten dugulako istorioak kontatzearen ardura, geroz eta ipuin gutxiago kontatzen dira etxeetan. Gauzak horrela, gogoratuko al du Martinek altxorra non zegoen ezkutatuta?

Bazen behin, antzinaroaren antzinaroan, elkarrekin bizi ziren izaki batzuk. Gizakiok elkarren beharra zuten elikagaiak eskuratzeko, haien lurra defendatzeko, partaideen arteko liskarrak baretzeko eta suertatzen zitzaizkien bestelako erronkei modu eraginkorrean aurre egiteko.

Egun batean sua kontrolatzea lortu zuten eta eginkizun horiek burutzeko laguntza handia izan zen, existentzia pixka bat epelagoa eginez. Baina oraindik, sua menperatzen bazuten ere, gauza asko zailegiak, konplexuegiak ziren. Orduan hizkuntza asmatu zuten, eta bi lorpen handi hauek baliatuz, suaren inguruan istorioak elkarri kontatuz, izaki hauek gizaki bihurtu ziren.

Gaur egun, aldiz, maizegi telebistak hartzen du beheko suaren tokia eta berori pasiboki kontsumitzen dugu, aurrez prestatutako jakiak hartzen ditugun bezala; pentsatu gabe zer hartzen dugun (eta zer ematen diegun gure gertukoei!), gure sabela eta denbora betez, baina benetan elikatzen gaituen galdetu gabe.

Metaforarekin jarraituz, denetarik jan behar dela esaten da, hori baita dieta orekatuaren funtsa. Izan ere, jakin badakigu, elikagai konkreturen baten falta izanez gero, garapena edo hazkuntza ez dela ahalik eta modu osatuenean ematen. Gaur geure seme-alaben gogoen elikatzeari erreparatuko diogu: ipuin nahiko kontatzen al diegu?

Ipuinak barne mundura sartzeko ateak irekitzen dizkiguten giltzak dira. Modu askotako giltzak daude, ateak bezain beste edo gehiago. Eta behin ateak irekita, ipuin hori bera argi-zuzi bihurtzen da, eta imajinazioaren esparruan ibiltzeko balio digu. Ipuinarekin ezezagunerantz pausu bat eman, eta argi-zuziaren izpiek iluntasuna baztertu eta aukera anitzen bide erakargarria erakutsiko digute.

Funtsezko elikagai honen faltan hazten diren umeak haien barne mundua arakatzeko ohitura gutxiago garatuko dute; ez dute jakingo imajinazioa berez pizten, kanpo estimulurik gabe. Hori dela medio bakarrik egoteko, soilik egoteko gaitasuna garatu gabe gelditu daiteke. Horrelakoetan egoteari itxoin deituko diote, eta egonaldi hori betetzeko zerbait egin edo kontsumitu beharko dute.

Honen inguruan berbetan, Martinek galdetu zidan: “Ez al diote, baina, ipuin nahiko kontatzen eskolan?” Zentzu batean bai, eskolako jangelako janariak elikatzen dituen bezala. Baina etxeko janariak, etxean eta etxekoekin, bestelako onurak ere baditu.

Ipuinak kontatzea komunikazioaren funtsezko pauta trebatzea da. Orain entzun, orain hitz egin. Haurrak hau erreferentziazko heldu batekin giro intimoan bizitzen duenean, elkar entzutearen eta partekatzearen onurak bizitzen ditu. Hau kalitatezko denbora da, eta harremanaren zubiaren oinarrietan harriak jartzea bezalakoa da. Momentuan ez dira ikusten, baina aurrerago, nerabezaroan adibidez, erreka urez gainezka jaisten denean, zubia indartsuagoa izango da eta ez du hurrengo zaparradarekin erortzeko zorian dagoela emango.

Bestalde, hiru urtetik aurrera haurrak istorioak jarraitzeko gai direnean, ipuinak oso baliogarriak dira hizkuntza garatzeko. Eta bide batez, hizkuntza garatzearekin batera, funtsezko bizi esperientziak pilatzen joaten dira. Antzinaroan suaren ondoan esertzen ziren gazteak bezala, haurra istorioetako pertsonaiekin identifikatzen da. Horrela, arazo eta egoerak bereak izango balira bezala bizitzen ditu, baina mundu imajinarioaren babesean.

Azken onura edo erabilgarritasun bat hizpide dugun gaia bideratzea da. Ipuina aukeratuz gurasoak aspaldi landu nahi zuen gaia atera dezake, haurrengan burutazioak martxan jartzeko eta, behar bada, ipuin ostean horren inguruan berba egiteko. Dena den, ez da komenigarria ipuin denak zentzu honetan erabiltzea, bideratutako asmoak bat-batekotasuna eta magia pixka bat gutxitu ahal dizkio eta.

Hau kontatu nionean, Martinek buruarekin baiezko keinua egiten zuen, hurrengo galdera pentsatzen ari zela agerian uzten zuen bitartean. “Baina nola kontatzen dira ipuinak?” “Imajinazioaren erresuman sartzeko ate haina giltza dago”, gogorarazi nion. Izan ere bakoitzak ikusiko du zein den bere egunerokotasunean istorioetarako momenturik aproposena; asteburuetan bazkalostean?, oheratzerakoan?, Ostiral arratsaldeetan?...

Horren arabera erabakiko dugu nola egiten dugun. Guraso batzuk paperezko ipuinak nahiago dituzte, haurrek istorioa ilustrazioen bidez lagundu eta jarraitzeko. Beste batzuk pertsonai bat asmatu, ala haurraren jostailu bat pertsonai nagusi bezala hartu eta istorio ezberdinak asmatu egiten dituzte.

Aukeratzen duguna aukeratzen dugula garrantzitsua da irakurtzeaz gain (edo irakurri beharrean), begiekin kontaktu bisuala bilatzea. Horrek haurraren bizipenarekin kontaktatzea erraztuko digu, istorioan barrena berarekin bidaia eginez.

Haurrentzako ipuinetan errepikatzen den beste ezaugarri bat, kontaketan ere garrantzitsuena dena, hitz jolasak dira. Esate beterako momentu ezberdinetan errepikatzen den esaldia: “-Amama maitea, zelako begi handiak dituzun. -Zu hobeto ikusteko.”, “-Eta zelako belarri handiak. -Zu hobeto entzuteko.”, “-Eta zelako sudur handia! -Zu hobeto usaintzeko”, “ -Eta... zelaaako aaaho haaandia...”

Zentzu honetan ere, ipuin berdina askotan errepikatzea, aspergarria izan beharrean, oso gustuko dute haurrek. Honek ziurtasuna ematen die badakitelako zer datorren. Errealitatea aurresangarria da, eta horrek kontrol sentsazioa ematen du.

Amaitzeko, ipuinak kontatzean hartzaileen adinera moldatu beharko gara. Txikienekin ipuinak ere ez direnak kontatuko ditugu. Urtea bete aurretik ere haurrek arreta mantentzeko gai dira, eta gure hitzak entzutea lehenengo komunikazio saiakerak dira. Batzuetan hauek elkarrizketa moduko interakzioak dira, bestetan ahots tonu oso markatua duten pasarteak, modu konkretuan amaitzean haurrari gozotasuna edo eta barregura ematen diotenak.

Forma sinple horiek ipuinetara gerturatzen joango dira, eta haurrek 3 urteetara gerturatzen hasten direnean istorioak jarraitu eta ezagutzeko gai izango dira. Adin honetan oso garrantzitsua da haientzako, istorioa errepikatzen bagabiltza, inolako elementurik ez aldatzea: izeia izeia da, eta ezin da pinua izan.

Adin horretatik sei zazpi urte bitartean ipuinetarako adin gozagarrienean gaude: pentsamendu magikoaren aldian gaude. Imajinazioa eta jakin-mina asegabeak dira eta soilik ipuinen bidez kitzikatuz gero osatuko dute euren garapen naturala. Gainera, ilusio askoz jarraitzen dituzte istorioak, hauek geroz eta landuagoak izan ahal izango direlarik. Filosofiaren garapenarekin paralelismoa eginez adin honetan haurrak mitoen garaian daude: behatzen duten guztia ulertzeko istorioak behar dituzte.

Zazpi urtetik aurrera mitoen garaia amaitu eta zientziarenean sartzen dira. “Eta hori zergatik, ama?” galderari arrazoizko erantzuna eman beharko diegu edo bestela ez dutela sinesten esan eta kontra egingo dute. Garai hauetan gure ipuinek ez dute horrenbesteko garrantzirik, baina beharbada, dagoeneko, irakurtzeko zaletasuna piztu zaie, eta orduan istorioak kontatzeko prestatzen ariko dira. Beste batzuk, aldiz, ipuinak eskatzen jarraitzen dute, lehenengo haurtzaroa pasatzen utzi nahi izango ez balute bezala.

Izan ere pertsona hitza “per” eta “sona” hitz grekoetatik dator eta “soinuaren bidez” esan nahi du. Gu besteekin harremanetan baino ez gara, eta geure burua kontatzen dugunean garatzen dugu nortasuna.

“Baina, Martin maitea, ez nuke nahi ipuinak kontatzearen momentu magikoa epe luzerako helburu hezitzaileekin kutsatzea. Esperientziak berak merezi du, eramaten gaituenera eramaten gaituela. Haur bat edo batzuen aurrean istorio batzuk kontatzen jartzea haiekin bidaiatzeko prest egotea da, momentu batez haurra izan eta fantasia eta imajinazioaren esparruan sartzea. Tarte batez Martin izena albo batera utzi, Peter Pan-ena hartu eta ipuinen altxorraren bila abiatu zaitez!”

Argazkiaren iturria

Irensketa atipikoa

Maider Egino — 2012-02-23T09:06:05Z

Zer da irensketa atipikoa (gazteleraz deglución atípica bezala ezagutzen dena)? Nola jakin gure haurrak irensketa atipikoa duen ala ez? Nork antzeman dezake irensketa atipikoa? Nork edo nortzuk ematen diote irtenbidea degluzio atipikoari?

Galdera horiei erantzuna ematen saiatuko naiz honako artikulu honetan, eta irensketa atipikoari beharrezkoa den garrantzia ematen irakatsi gurasoei.

ZER DA IRENSKETA ATIPIKOA?

Atipiko hitza, zerbait normaltasunetik aldentzen denean erabiltzen dugu. Irensketa atipikoa, irensterakoan, mihiaren jarrera eta erabilera desegokian datza. Murtxikatzen amaitzean, mihia hortzen tartean edota hortzen atzealdean kokatzen da, eta beraien kontra presioa eragiten du irensteko orduan.
Haurren irensteko modua bi edo hiru urte arte aldatzen joaten da. Txikitan, haurtxoek xurgatze-irenste erreflexua izaten dute jaiotzetik, amaren edoskitzera egokitua eta elikatu ahal izateko; baina handitzen doazen heinean, eta mota guztietako elikagaiak murtxikatzen eta irensten moldatzen doazen heinean, erreflexu hori alde batera gelditzen da. Irensketa atipikoa, eboluzio prozesu horretan, mihia aurrean mantentzean datza; haur txikien irensteko ezaugarriak mantenduz lau urtetatik aurrera. Ondorioz, hozkada desegokia eginez, /s/ letraren ahoskera desegokia eraginez edota arazo estetikoak sortaraziz. Irensketa atipikoa ahoko arnasketaren eraginaren ondorioz bada, berriz, orduan eta arazo handiagoak sor ditzake.

IRENSKETA NORMALAREN FASEAK:

Esan behar da irensketa atipiko bat detektatzeko, beharrezkoa dela, batez ere, eta, gainetik bada ere, iresketa normalaren faseak ezagutzea.
Lau zatitan bana ditzakegu irensketa normalaren faseak:
1.- Prestatzeko fasea (fase preparatoria) Janaria ahoan sartu eta bertan murtxikatu eta listuarekin nahasten dugun fasea da, pasta homogeneo bat eratuz. Honi janari boloa deitzen zaio, eta bertan prestatzen da, gero irentsi ahal izateko. Honako hau fase boluntarioa da.
2.- Ahoko fasea (fase oral) Mihiak, janari boloa ahoan dugunean, eztarrirantz bidaltzeko egiten duen lanean datza; ondoren, irentsia izateko. Fase boluntarioa hau ere.
3.- Faringeko fasea (fase faringea) Honako hau nahigabeko ekintza da eta irensteko erreflexuaren bitartez egiten dugu. Janari boloak faringetik esofagora egiten duen bidea da. Arnasketa bideak erreflexu ekintzen bitartez itxi eta babesten dira janaria kontrako-eztarrira joan ez dadin.
4.- Esofagoko fasea (fase esofágica) Janari boloak esofagotik urdailera egiten duen bidea, nahigabekoa hau ere.

IRENSKETA ATIPIKOAREN EZAUGARRIAK:

Gure haurrek irensketa atipikoa duten ala ez identifikatu ahal izateko, hona hemen zenbait ezaugarri.
•    Mihia hortzen tartean kokatzea: Haurrak mihia hortzen tartean kokatzen du edota hortzen kontra indarra egiten du janaria murtxikatzen duen bitartean. Normalean, haurrari, murtxikatzen ari den bitartean, mihia ikusten ari zaio etengabe. Mihiaren erabilera honek hozkada irekia sor dezake.
•    Ezpainetan indarra: Murtxikatzen ari den bitartean, ezpainetako muskuluek gehiegizko indarra egitean datza. Batzuetan murtxikatzen duen bitartean, mihiak aurrerantz joateko joera duenez, ezpainek barrera lana egin behar dute, janaria ahotik eror ez dadin.
•    Janariak ihes egitea: Mihiak aurrerantz joateko joera duenez, eta hozkadak sortutako ahoaren formarengatik, batzuetan, ezpainek ezin dute barrera lan hori egin eta janaria ahotik eror daiteke.
•    Masaileko muskulaturaren indar falta (masetero izeneko muskuluarena, batez ere): Aho fasean bakarrik nabari daiteke, eta barailako muskuluen indar faltan datza; mihia ez delako aho sabaian jartzen, normala den bezala, ahoko behealdean, baizik.
•    Kokotsaren kontrakzioa: Irensketa atipikoaren eta arnasketa desegokiaren ondorioz, haur batzuek goiko ezpaina motza izaten dute, eta aurretik komentatu dugun ezpainen indar hori lortzeko, eta janariak ahotik alde ez egiteko, beheko ezpainak, itxiera hori lortzeko, kokotsean kontrakzioa egiten da. Normalean, oso ikus erraza da, kokotsean ximurrak azaltzen baitira.
•    Lepoaren mugimendua: Irensketa atipikoa dela eta, haur askok ez dute ongi lortzen janari-bolo homogeneo hori; beraz, irenstea asko kostatzen zaienez, janariak zati handiak dituelako edota listuarekin ongi nahastu gabe geratu delako, lepoarekin laguntza mugimendu bat egiten dute irensteko orduan.
•    Irensteko orduan zaratak egitea: Haurrak janari boloa irensteko indar handia egin behar duenez, zaratak ateratzen.
•    Irensten amaitu ondoren, ahoan janari hondarrak geratzea: Janari boloa ez duenez ongi egin, janari hondarrak geratzen dira ahoan sakabanatuta.

KONKLUSIOA:

Irensketa atipikoa haur askok izaten duten gaitza da. Detekzio hau, normalean, dentistak, logopedak eta baita, zergatik ez, gurasoek ere egin dezakete.
Batez ere, mihiaren kokapen desegokiagatik gertatzen denez, oso garrantzitsua da haurrek arnasa sudurretik hartzen ikastea txikitatik, ahoa itxita dutela eta mihia aho sabaian kokatuta goiko hortzen atzetik inongo indar eta esfortzu berezirik gabe.
Hala ere, irensketa atipikoa duten haurrei ortodontzia jartzen zaie, hozkada ez zuzena eta aldatuta gelditzen denez mihiaren kokapen desegokia dela eta, baina, noski, mihiaren kokapenak okerra izaten jarraitzen duenez, gerora ere, mihiak berriz eralda dezake aho forma eta hozkada.
Beraz, oso garrantzitsua da ortodontziarekin batera edota detektatu, eta ortodontzia jarri baino lehen, mihiaren kokapenaren eta indarraren entrenamenduan zentratzea lehenbailehen; logopedaren laguntzarekin eta dentistaren gainbegiratzearekin.
Oso garrantzitsua da irensketa atipikoa duten haurrekin dentistaren, logopedaren eta gurasoen arteko elkar lana, oso zaila baita bizitzako bizio bati aldaketa ematea guztion laguntzarik eta kontzientziarik gabe.

Argazkiaren iturria

0-5 urteko haurrekin sexualitatea lantzen

Larraitz Arando — 2012-02-13T14:51:44Z

Adin hauetako haurrak dituzten gurasoekin sexu hezkuntza lantzen dugunean sarritan entzun izan ohi den komentarioa izaten da hauxe: “Oraindik gai hau urrun gelditzen zaigu, nagusiagoak direnean tokatuko zaigu hau lantzea,oraindik gauza gutxi egin dezakegu eta”. Uste hedatua izan arren, okerra da.

Adin hauetan ere gauza asko landu daitezke. Gainera lantzen ditugun ideia, jarrera eta kontzeptuak geroko sexualitaterako oinarriak izango dira. Oinarriak misteriotsuak, ez oso argiak, tabuz jositakoak... badira gure alaba eta semeek sexualitatearekin izango duten harremana horrelakoa izango da. Eta alderantziz. Gainera, sei urte inguru arte ez dute helduen sexu morala barneratzen, ondorioz, garai oso polita da errotik gauzak aldatzen hasteko.

GURASOEN IDEIAK LANTZEN

Gure seme alabekin landuko ditugun eduki eta jarrerak lantzeko garrantzitsua da gurasook sexualitateaz dugun barne ideia. Bakoitzak jasotako sexu hezkuntza eta izandako bizipenak sexualitatearekin modu batera edo bestera elkartzen gaitu. Lotura horrek guk egin nahi dugun sexu hezkuntza baldintzatuko du.

ZER eta NOLA LANDUKO DUGU ADIN HONETAN?

1.    NESKA edo MUTILA, BERDIN ETA EZBERDIN:

•    ESPEKTATIBAK OREKATZEN
Jaiotzear dagoen haurraren sexua jakitean, berekiko ditugun espektatibak aldatzen ditugu maiz. Sexu bakoitzean ezaugarri ezberdinei ematen diegu garrantzia. Hala nola, neskengan polita izan dadin, ... desio dugu. mutilengan berriz, iniziatiban, indarrean, kirolean abila ... izatea amesten dugu maiz. Egia da beti ez dela horrela izaten baina gure subkontzienteak horretara garamatza askotan. Gertatzen al zaizu horrelakorik?

•    AHOTS ALDAKETAK DETEKTATZEN
Espektatibekin lotuta, inkontzienteki sexuan arabera hitz egiteko modua ere aldatzen dugu askotan; doinua, ahotsaren lodiera, esaten dizkiogunak , piropoak … Baliteke ezberdintasuna ez oso argia izatea baina gure burua aztertzen jarriz gero, ziur sorpresa bat edo beste hartuko dugula.

•    ARROPA ETA APAINGARRI SEXUATZAILEAK
Urte gutxitan aldaketa nabarmena eman den arren, oraindik arropaz eta apaingarriz bitartez gure haurrak sexuatzen jarraitzen dugu: Jaiotzean neskei belarritakoak jarriz, mutilei ile motza mantenduz, gelaren itxura ezberdinduz, neskei gonak jantziz, …

•    JOSTAILU GUZTIAK GUZTIONTZAT
Azken urteetan jostailu ez sexisten inguruan eginiko lanketa ezberdinen fruituak gero eta nabariagoak dira gure herri, ludoteka eta etxeetan. Pozgarria da haur guztiek jostailu guztiekin jolasteko aukera dutela ikustea.

•    KOLORE NAHASKETA
Topikoak tipiko izan arren, oraindik ere kolore guztiak ez ditugu sexu biekin erraz lotzen.Sobera dakizkigu hauek zeintzuk diren baina hau jakinda ere, kosta egiten zaigu maiz. Hartu dezagun minutu bat zure alabaren edo semearen arropa, jostailu, patinete, izara, gelako pareta … kolerak zeintzuk diren hausnartzeko. Ba al dago kolore saltsarik?

•    GENITALEN HARROTASUNA
Txikiak direnean mutilen genitalak errazago ukitu, ahoskatu eta non duen galdetzeko joera izaten da. Nesken alua ia ikusezina eta entzun ezina da. Ez dio amamak, osabak, aitak... hainbesteko erraztasunez, non duzu alua? publikoki galdetzen. Oraindik ere kosta egiten zaigu neskon genitalak harrotasunez ahoskatzea. Gerora honek emakumeok gure aluarekin dugun lotura eragin zuzena du. Harreman hori ez da harrotasunez bizi, gorde beharreko zerbait, lotsaria,... izateko joera dugu. Guztiz bestelakoa da gizonek zakilarekin duten lotura. Jarrera hauekin genitalekin izango duten harreman osasuntsuak eraikitzen laguntzen al diegu?

•    DESIRA SEXUAL EZBERDINAK
Ba al duzu nobiorik? Sarri egiten dizkiegu haurrei horrelako galderak. Galdera bakarra erabiliz, desira sexuala bakarra onesten dugula adierazten diogu haurrari. Agian ez du bikoterik nahi izango edo neska batena maiteminduko da. Ausartuko al gara tarteka galdera ezberdinak egiten?

2.    SENTIMENDUEN ADIERAZPENA
Haur txikiek adierazteko duten bide garrantzitsuenetariko bat negarra da. Sarri gurasoari zail egiten zaigu gure haurren arrantzak entzutea. Txupetearekin, tontokeriak eginaz, gaiez aldatuz ... negarra estaltzen saiatzen gara. Jarrera honekin negarraren bitartez gauzak azaltzea txarra dela ikasiko du haurrak. Lasai hartu dezagun. Negarraren bitartez zer esan nahi digun ulertzen saiatzeak on digu egingo dio; agian belarriko mina du edo izebaren besoetan ez dago gustura edo negar egin nahi du soilik.

3.    HIZKUNTZA EGOKIA
Askotan gurasoontzat sexualitatearekin loturiko hitzak ahoskatzea zaila da eta edo esamolde batzuk erabiltzen ditugu edo ez ditugu izendatzen; potxotxa, bere gauzak egiten, maitasuna egin, pitito,… Gorputz atal bakoitzari bere izenez deitzeak eta ekintza bakoitza bere izenez izendatzeak ez dio haurrari kalte egingo. Alderantziz. “Masturbatzen ari da. Larrua jotzen ari da. Alua ukitzen ari zara.” modukoek kontzeptu eta izenen arteko lotura garbiago bat izaten lagunduko die.

4.    SEXU JOLASAK PERBERTITUAK EDO ERAIKITZAILEAK?
Haurrak beraien gorputzak esploratzen, medikuka jolasten, gurasoak besarkatzen, maitatzen, ukitzen … Hauen gainean ditugun ideia eta erreakzioek haurrarentzat garrantzitsuak izango dira.

5.    INTIMITATEAREN MUGAK
Txikiak izan arren, beraien intimitatea errespetatzea oso garrantzitsua da. Berarentzat espazioa izatea. Bertan egiten duena berarentzat soilik izatea. Gaur egungo gurasook une oro seme-alaben gainean egoteko joera dugu. Ahaztu egiten zaigu, intimitatea gure seme-alaben garapenerako beharrezkoa dela.

6.    DERRIGORREZKO MUSURIK EZ!
Haurrak direlako ez dute une oro irribarretsu, agur egiten, urteak esaten, dakitena erakusten (agur egin, musua bota, dakizkien hitzak errepikatu…) ibili beharrik. Askotan hori da eskatzen dieguna. Haurrek ere egun guztiak ezberdin bizi dituzte, gaur umoreko daude eta gero ez. Haurrek ere ez dute pertsona guztiak gogoko… Bizipen guzti horiek lasai bizitzeko eskubidea izatea garrantzitsua da. Umeak bere barrua ezagutu eta hori errespetatzen ikasi dezan. Beraz, gogoko ez duen pertsona horri ez badio musurik eman nahi, hori errespetatzea gure lana izango da. Geroko harremanetan ezetz esaten edo gehiago eskatzen jakiteko garrantzitsua da hau.

Guztia betetzea oso zaila da baina hemen esandakoak ikusgarri egin eta kontziente egiteak, gure seme alaben sexu heziketa hobe lantzea ahal bideratuko du. Guzti hauek gerora beraien sexualitatean eragina izango dutenez, ahaleginak merezi duela uste dut. Animo eta besarkada bat horretan zabiltzaten gurasoei!

Gogoratu guraso:

SEXU HEZKUNTZA BETI EGITEN DUGU
Osasuntsua edo ez baina beti egiten da sexu hezkuntza. Etxe batean sexu hezkuntza ez egitea erabaki arren, sexu hezkuntza egiten ari dira. Errealitate bat ezkutatzeko ahalegin horrekin, haurrak sexualitatea gorde beharreko zerbait dela ikasiko du. Ona ez den zerbait. Lotsagarria agian. Gerora haur horrek biziko dituen esperientzia eta harremanak kudeatzeko zailtasunak izango ditu. Ez du errekurtsoak izango.

NOIZ ETA NOLA EGITEN DUGU?
Hau jakinik, sexu hezitzaileak diren faktoreak kontziente egitea oso garrantzitsua da. Horrela gure ideia, jarrera eta jokaerekin koherentzia landu baikenezake.

EZ MODU EGOKI BAKARRA
Dena den, sexu hezkuntza egiteko modu asko dago. Eta bata ez da besteak baino hobea. Etxe bakoitzean egokiena dena lantzen ahalegintzea da kontua.

Argazkiaren irudia

Altxor bat zuretzat

Larraitz Arando — 2012-02-08T11:12:31Z

Altxor bat dut zuretzat bihotza. Altxor polit-polit bat. Magia modukoa da altxor hau. Zurea da eta agian ni ohartu ez arren, ezagutuko zarete jada. Halere aurkezpena egiten ausartuko naiz:

Alabatxo, zure sexu plazerra aurkeztu nahi dizut.
Zurea izango den altxorra.
Zurea soilik.
Hasierako inpresioek eta harremanek geroko zure bizipenetan eragina izango dutenez, gozotasunez aurkeztu nahi dizut. Aurrerantzean ...

Zure kili kiliekin gozatzeko.
Barre egiteko.
Batzutan izarrak ukitzeko.
Alua berotzen ikasteko.
Plazerrez izerditan bustitzeko.
Tripetako tximeletekin dantzatu eta hegan egiteko.
Zure gorputzaren sekretuak deskubritzeko.
Nahi duzun hori lasai eskatzeko.
Zure erritmora gozatzeko.
Gustuko duzun horrekin beldur gabe jolasteko.
Nahi duzunean, nahi duzun horrekin zure altxorra elkar banatzeko.
Nekatuta zaudenean atseden hartzeko.
Zutaz topera gozatzeko.

Hauxe da zuretzat gordeta nuen altxorra.

Haur baten egokitzapena psikomotrizitate gelan

Manex Beristain — 2012-02-07T09:22:21Z

Haurra 9 hilabetez egoten da amaren sabelean eta mundua, jendartea, familia eta norbera zain egoten gara, patxadaz haurra noiz munduratuko. Haurdunaldi unea bizi egiten dugu, ondoan egon, mimatu eta galderak egin, nolakoa izango da, noren begiak edukiko ditu, zenbat pisatuko du…

Datorrena datorrela onartu egingo dugu, maitatu eta bihotz begiekin jan. Haurra jaio eta aurreneko egunetan segundoak moteldu egiten zaizkigu eta helduok, haurraren ordulari eta mapa bihurtzen gara. Elikatzea, garbitzea eta lo egitea bezalako ekintzetan oinarrituko da bere egunaren antolaketa. Gurasoen begirada, keinu eta ahotsaren ispilua jasoko du haurrak eta lasaitu egingo da. Helduon eskuetan egongo dira haurraren gorputzeko limiteak, maitasunez ukitzeari esker ezagutzen joango dena, ezagutzen eta bestearengandik separatzen.

Hasierako egun eta hilabeteetan haurraren beharrak ezagutzen eta erantzuten saiatzen gara, ez dugu zalantzan jartzen haurrak ikasiko duela objektu bat eskuekin hartzen eta botatzen, ikasiko duela aurreneko hitza esaten, lau hankan mugitzen edo oinez ibiltzen. Ekintza horien aurrean haurrak bi elementu garrantzitsu jasotzen ditu besteak beste, helduaren partetik: lasaitasuna eta konfiantza. Lasaitasuna, haurraren erritmoa errespetatzen dutelako eta konfiantza, haurrak gai direlako beraien gaitasunak eta aukerak ezagutu eta esperimentatzeko. Eta guztia maitasun giro batean.

Baina haurra “gizarteratzeko” unean hasten dira presak, konparazioak eta zalantzak. Eta hiru hitz hauek esaldi praktiko batean sartuko nituzke: Nahia bi egunetan egokitu da eskolara eta gurea hor dago oraindik negarrez, ez dakit noiz egokituko den. Eta esaldi honekin pista batzuk ematen saiatuko naiz presa, konparazioa eta zalantzak, haurraren erritmoa, bakoitzaren autentikotasuna eta haurrarengan konfiantza bihur daitezen. “Gizarteratzearen” une garrantzitsu horietako bat espazio berri batera egokitzeko haurrak egin behar duen esfortzuan datza.

Kasu praktiko bat

Eskolaz kanpoko psikomotrizitate saioetan, Unaxek (3 urte) burututako egokitzapen prozesuaz hitz egingo dut ondoren. Bere amona egon zen ondoan eta Unaxengan uneoro izan zuen konfiantzak eta horretarako hartu zuen lasaitasunak eman zion haurrari egokitzeko behar izan zuen ziurtasuna.

Astearte arratsaldea zen, eskolatik atera eta psikomotrizitate saiora joateko asmoz etorri ziren Unax eta bere amona. Unax eskolako sarreran, amonaren magalean zegoen, negarrez amonari bil-bil eginda. Une horretan ez zigun, Ana psikomotrizista eta niri begiratu ere egin. Aurkeztu ginen eta gonbidapena egin genion nahi bazuen gelara sartzeko eta aukera zegoela ez jolasteko, amonarekin egoteko. Sartu ziren gelan. Unaxek negarrez jarraitzen zuen, “ez dut jolastuko!” esanez. Oinetakoak kendu genituen eta haur gehienak gurasoen ondoan kokatu ziren, ziurtasunari helduta, baina guri begira, ezezagunari aukera bat emanez. Ongi etorria eman, arauak aipatu eta jolasari hasiera eman genion. Haurrak pixkanaka jolas gunera joan-etorriak egiten hasi ziren, aurrena begiradaz eta ondoren fisikoki. Guraso edo helduarekiko soka mantentzen zuten jolasean zeuden bitartean, batzuetan joan-etorriak eginez eta besteetan begirada bidez.

Unax amonaren magalean egon zen saio osoa, baina pixkanaka jolas gunera begiratzen hasi zen eta negarra lasaitu zitzaion. Hala ere garrantzitsua zen gauza bat. Amona lasai eta ziur nabaritzen zen, ez han egoteko denbora zuelako, baizik eta Unaxengan konfiantza agertu zuelako hasieratik eta bere beharretara egokitzen saiatu zelako.

Bigarrengo saiora ere negarrez etorri zen, amonaren besoetan. Gerturatu ginen eta begietara begiratu zigun, esan behar genion hura entzuteko. Psikomotrizitate gelara lasai sartu zen, “ez dut jolastuko!” esanez. Saio osoa beste haurrei begira igaro zuen, amonari helduta. Ipuina adi entzun zuen eta etxera joateko momentuan psikomotrizitate gelako pilota bat eskaini genion etxera eramateko. Amonak hartu zuen eskuetan.

Hirugarrengo saioan bere jarreran aldaketa bat nabaritu genion. Saio osoa amonaren magalean egon zen, baina amonari bizkarra emanda, jolas gunea begiekin jateko jarrerarekin. Egun horretan aurreko saioan etxera emandako pilota ekarri zuen eta saio osoan eskuetan eduki zuen.

Laugarren saioan, aurrekoetan bezala gelara gonbidatu genuen eta bere beharrak errespetatuko zirela esan. Kasu honetan amonari eskutik helduta sartu zen psikomotrizitate gelara eta eskuetan etxetik ekarritako kamioi bat zekarren. Aurrena bere buruan eta ondoren psikomotrizitate gelako nahiz etxeko objektu desberdinekin, ari zen bi espazioen arteko lotura egiten. Garrantzitsua da helduarekin separazioa burutu aurretik, haurra datorren espazioarekin lotura sendoa aurrena eta separazio egokia ondoren burutzea. Saio honetan proposamen bezala dorre bat egin genion eta denbora batera amonaren laguntzaz bota zuen. Irribarrea atera zitzaion ahotik.

Bosgarren eta seigarren saioetan amonaren ondoan egon zen, baina zutik, oraindik oinetakoak kendu gabe, jolas guneari begira. Noizean behin gure proposamenak onartzen zituen, izan apurtzeko dorre bat edo jolas gunera gerturatuko zuen koltxonetazko tren bat. Pixkanaka amonaren inguruan jolasean hasi zen. Oraindik amona zen Unaxen erabateko erreferentea, baina gure proposamenak onartzen hasi zen. Seigarren saioan aurreneko aldiz ipuina bankuan gurekin batera entzun zuen.

Zazpigarren saioan, aurreko saioetan bezala ongi etorri eta arauen zatia amonaren ondoan entzun zuen. Jolas garaian gure proposamenak onartzen zituen, gero eta gehiago eta amonarekin galtzerdien inguruan sortu zen elkarrizketa baten ondoren kendu zituen oinetakoak. Aurrena galtzerdiak erakuste aldera eta ondoren oinetakoak kentze aldera. Pausu garrantzitsua izan zen hau, amonarekiko, gurekiko eta espazioarekiko ziurtasunean. Guk egindako dorreak botatzen eta bera egiten hasi zen. Aurreneko hitzak atera zitzaizkion eta jolas gunera aurreneko joan-etorriak egiten hasi zen. Bere gorputzeko tonua erabat lasaitu zitzaion.

Zortzigarren eta bederatzigarren saioetan amonaren begirada heldulekutzat hartuta jolas gunean igaro zuen saio guztia. Aurreko saio guztietan barruan gordetako desio eta emozio guztiak askatzeko beharrez, batetik bestera, sentsazioak biziz, espazioa esperimentatuz eta pixkanaka bere begirada amonarengandik guregana igaroz. Amonak besoak zabalik igaro zituen aurreneko saioak, “hemen naukazu eta aldi berean zugan konfiantza dut” esanez. Unaxi ziurtasun handia eman dio konfiantza horrek eta bere burua prest ikusi zuenean “amona, joan kanpora eta gero etorri” esan zion.

Hamargarren saioan gertatu zen. Hasierako zatian bankuan gurekin egon zen eta dorrea bota zuen. Jolasean hasi zen eta amonarengana joan-etorriak egiten jarraitzen zuen, baina bertan gelditu gabe, albotik igarotzen zen. Halako batean, saioaren erdi aldera amonari joateko eskatu zion. Guri begiratu, irribarre egin eta jolasten jarraitu zuen. Egokitzapena burutu zuen, berak lortu zuen, behar zuen garaian eta ziurtasun eta konfiantza giro batean. Ordu-arte gorputzarekin adierazi zituen bere desio eta plazer sentsazioak. Une artatik aurrera hitz egiten hasi zen.

Azken finean bi elementu garrantzitsu azpimarratuko nituzke, beste askoren artean, haurraren egokitzapena ahalik eta lasaiena izan dadin. Haurrarengan konfiantza eta giro horretan haurrak plazerez bizitzea ekintza desberdinak. Pixkanaka bere buruaren irudia egokia eraikitzera eramango ditu elementu hauek, hau da, auto-estima egokia eraikitzera.

Argazkiaren iturri

Musikaren eragina gure artean

Miren Beitia — 2012-02-01T07:50:14Z

Musikaren eragina haur eta gurasoengan nola ematen den pentsatzen jardun dut txoko honetan idazteko aukera eman zidaten momentutik, eragina hain da handia zentzu askotan, emoziotan, kultur transmisioan, sortzailetasunean…irasagar arbola etortzen zaidala gogora adarrak etengabeko nahasketan.

Musikak bizipenak eskaintzen ditu eta horiek emozioak eragin.
Musika zertarako?
Musikak gure barnean ezkutatuta daukagun oroitzapen bat, usai bat, irudi bat, bistarazi dezake nahiz eta momentu horretan ez dugun ezagutzen. Une horretan agerian gelditzen den gauza bakarra emozioa da. Musikak emozioak pizten ditu, umore ezberdinak biziarazi: goxotasun momentuak, egonezin momentuak, momentu azkarrak eta motelak, alaiak eta tristeak. Gureak diren emozioak, ez dizkigutenak kanpotik ezartzen. Barnean daukaguna azalarazteko aukera eman dakiguke musikak, entzuten ari garena gustuko dugun ala ez alde batera utzita.
Kontsumo gizartean musikaren eraginak garrantzia handia dauka eta askotan helburu zehatz batzuetarako erabiltzen da. Saiatu zaitezte zuen eguneko abestiak entzuten, zoazten lekura zoaztela hartu 5 segundo zer entzuten ari zareten ohartzeko, eta horrek eraginik ote daukan zuen egoteko moduan.
Haur eta gurasoen arteko harremanean ere egoera ezberdinak sor ditzake musikak. Goxotasun egoera bat, abesti lasai bat abesten bada oheratu aurretik adibidez. Momentu euforiko bat,erritmo biziko musika jartzen baldin bada. Deskarga momentua gorputz mugimendua erabiltzen badugu egonezin bat deskargatu nahi dugunean… Egoera ezberdinak bideratu ditzake musikak. Unetxo bat eskaintzea ezinbestekoa da ordea; musika entzun eta elkarbanatzea, harremanatzeko tresna bat dela sinestea. Ahotsa leunagoa edo ozenagoa izan daitekeela baieztatzea bezala, noiz hitz egiten dugu ozenago? Noiz egiten digu ahotsak dar-dar?
Gehien kostatzen zaiguna erritmo bizian doan gizarte honetan gu eta haurren arteko harremana erritmo natural batean lantzea da. Baina musika erabili nahi dugunean ezinbestekoa da momentutxo hauek zaindu eta errespetatzea. Momentua bizitzen lagunduko digu, eta atentzioa momentu horretan jartzen. Taldean abesti bat abesten dugunean talde izaera indartzen da; haurren inguruan abestuz gero beraiek seguruenik entzule bilakatuko dira eta komunikazioari ere atea irekiko dio. Haurrek ere abesten digute, entzun! Denak zentratuta gaude. Denek une berdina elkarbizitzen dugu. Egoera konkretu bat bilatzen saia gaitezke, lasaia, mugitua… batzuetan ez dugu lortuko eta beste batzuetan bai, baina zerbait gertatuko da momentu horretan, elkarrekin egingo dugu, harremanetan gaude.
Askotan nagusi askori hitzak mugatzen gaitu, zeresanik ez haurrak. Musikak muga hori gainditzen lagun dezake, eta adierazpena era zabalago batean egiteko aukera eman: ahotsa, gorputza, instrumentuak… komunikazio tresna guztiak jar ditzake gure eskura eta horiei mugarik ez jartzea izango litzake osoena nire ustetan. Apurtu ditzagun eskala homologatuak eta arritmiko eta belarri txar kontzeptuak. Hauek mugak besterik ez baitituzte jartzen. Erabiltzeko moduak ezagutzea sortzailea da, ez mugatzailea, eta musika emozio eta harremanak lantzeko erabili nahi badugu, era sortzaile batean egin behar dugu, ez arauez betea. Eztabaida hau hurrengo artikuluren baterako utziko dugu.

Argi dagoena da, emozioek ez dutela araurik, nahiz eta on eta txarretan banatzen ditugun gehienetan. Bizipenek emozioak sortzen dituzte. Musikak bizipenak eskaintzen ditu eta hauek guztien aurretik eta ondoren, EMOZIOAK.

Argazkiaren iturria

Gure haurrei helarazten dizkiegun ahozko mezuak esanahiz janzten

Nerea Agirre — 2012-01-23T09:46:18Z

Zenbatetan hutsik daude gure hitzak. Haurrei, jostailu berriei eta batez ere gurasoei begira aritu naiz, aurreko artikuluetan zuei eta nire buruari oparitutako betaurreko more eta belarri berdeak jantzirik. Oraingo honetan ordea, begi eta belarriak nahikoa ez, eta nire arreta gurasoen ahoetara eta bertatik ateratzen ziren mezuetara (des)bideratu dut.

Zenbatetan hutsik daude gure hitzak.

Urtarrileko malda luzea eta gogorra egiten ari zait, ez dakit zuei… Oraindik Gabon eta oporraldiek sortzen duten mozkorraldiaren ajeaz nago ni.

Gabonak aipatu ditudala… egun horietan etxeko txikienak ere, helduok bezala, mozkorturik ikusi eta sumatu nituen, opariak handik eta opariak hemendik. Mozkorraldi eta mozkorraldi.
Bazkari oparoen ostean mahai-inguru amaigabeak, eta gure etxeko txikienak alfonbra gainean, lurrean jostailu berriekin jolasean. Postal edo irudi hau ezaguna egingo zaizue askori.

Aurtengoan horrelako “esezena” batzuen aurrean, haurrei, jostailu berriei eta batez ere gurasoei begira aritu naiz, aurreko artikuluetan zuei eta nire buruari oparitutako betaurreko more eta belarri berdeak jantzirik. Oraingo honetan ordea, begi eta belarriak nahikoa ez, eta nire arreta gurasoen ahoetara eta bertatik ateratzen ziren mezuetara (des)bideratu dut.

-    Aittatxo, aittatxo, beittu zelako marrazki politta inddoten!
-    A baiii, oso polittaaa!!!
-    Ala, jarraittu marrazkixak itten…

-    Amatxo, amatxo, beittu patinete berrixakin zer itten doten!
-    A baiii, oso ondo ume, oso ondo!

Hasiera batean, nire belarriak horrelako laudorio eta goraipamenak entzunda pozez saltoka irudikatu nituen, margo berriekin aritu edo patinetean jira eta buelta aritzeko gogoz hauek ere. Baina hausnarketarako tartetxo bat hartu ostean, saltoak amaitu eta zera pentsatzen hasi nintzen: haurrek gurasoen onarpen eta errekonozimenduaren beharra izaten dute; baina aurrerapen, urrats eta lorpen hauek modu kontzientean goraipatzen al ditugu? “Oso polita!” eta “Oso ondo!” ez al ditugu gehiegitxo erabiltzen?

Eta honatx gaur zuekin konpartitu nahi dudan kezka: Zenbatetan gure hitzak ez al dira hutsik gelditzen?
Egin dutena egitea edo lortzea haurrarentzat zein zaila izan den ia baloratu gabe, nahiko modu inkontzientean ateratzen zaizkigun ohiko esamolde horiek erabiltzeak epe motzera funtziona dezakeen arren, guk beste erantzukizun bat dugula uste dut. Izan ere, kontu guzti hauek haurren dependentzia emozionalaz, autonomiaz, auto-kontzeptuaz eta beraien buruekiko segurtasun eta konfiantzaz lotuta dago.
Nahiko ohikoa izaten da haurrei galdera bat luzatu eta erantzuna zalantzati ematea, gure aurpegiei so, gure onarpenaren zain. “Ama, ondo egin dut???” baino, “ama, lortu dut!!! Egin dut!!!” entzutea nahiago izan beharko genuke. Lortzeak ematen duen plazera gurekin konpartitzea, haurra gure balorazio edo epaiaren zain gelditzea baino nahiago izan beharko genuke.

Horrelako egoerak normaltasunaren parametroetatik irakurri eta ulertu behar ditugun arren, beraien auto-kontzeptu positiboa, konfiantza edo irizpide propioak lantzeko egoerak aprobetxatu behar ditugula uste dut. Badaude zenbat egoera hau lantzen hasteko primerakoak direnak: jostailu berriekin aritzen direnean, talde jolasean dabiltzanean, marrazkiak edo bestelako eskulanak egiten dituztenean eta jarduera fisiko bat burutzen dutenean esaterako.

Gure interesa eta errekonozimendua agertzeaz gain, haurrak konfiantzaz aritzera (gaizki egin arren berriro errepikatzera, aurretik egindakoa hobetzera..), eta beraien jakin mina piztera (gauza berriak probatzera..) animatu behar ditugu. Nola, baina?

-    Kasu guztietan ez dago zertan ahozko mezua helarazi beharrik, gogoratu ahozkoa ez den hizkuntzaren garrantzia (keinuak, begiradak…).
-    Ahozko mezuak oso zehatzak izan behar dira, beraiek ulertzeko modukoak.
-    Adibidez, ikusitakoa deskriba dezakegu: “Zuk bakarrik jantzi dituzu zapatak” edo “Egin duzu!”. Honekin ere, haurrari egindako lorpentxoaz konturatu zarela adierazten diozu eta honek, haurrari berari ere egin duenaz harro sentitzea ahalbideratzen dio.
-    Marrazki baten aurrean esaterako, deskribapen landuagoa egiteak merezi du. Zuk behatu duzun horren gaineko apunte batzuk egin diezaiokezu, eta ez balorazio edo epai bat eman. Adibidez: “Mendia erraldoia da!”, “Gaur kolore morea asko erabili duzu ezta? Etxearen teilatua margotzeko, mutilaren frakak eta lorea”.
-    Goxokiro, edo modu eskuzabalean jokatu badu haurrak egin badu, honek beste pertsonarengan izan duen eragina azpimarra diezaiokegu: “Begiratu Mirenen aurpegia. Zuk ogitartekoa berarekin banatu duzulako poz-pozik dagoela dirudi” (Askotan, goraipatzean, gu gurasook, haurrak egin duen zerbaitengatik nola sentitzen garen azpimarratzen dugu. Eta hau ezberdina da).
-    Deskribapenez gain, galderak formulatzea ere oso interesgarria da (Sokrates-etik hasi eta Freire-tik pasata, ni neu ere galderen pedagogiak eskaintzen dituen aukeren zale naiz). Zergatik azpimarratu hainbeste guri marrazkiaren zein zati gustatu zaigun haurrari berari egin duen horretatik zer gustatu zaion galdetu badiezaiokegu?. Adibidez: “Nola egin duzu marra hau hain zuzena eta perfektua izateko? Zuhaitzaren zein atal izan da zailena marrazten?”. Ziurrenik galdera hauek lagungarriagoak zaizkigu eta zaizkio haurrari marraztearekiko interesa izan edo mantendu dezan. Horrelako egoera batean, “Oso ondo!-k” batzuetan kontrako efektua sor dezake: hau da, haurra beste ekintza batera pasatzea, beste horrekin ere “sari” berdina lortzeko.

Amaitzeko, zera azpimarratu gurako nuke: haurrek beraien lorpenez disfrutatzea merezi dutela!! Eta gurasook ere harro egotea eta honekin disfrutatzea edo plazera sentitzea merezi dugula!!

Gaurkoan, bide berri bati ekiteko pista txikiak besterik ez dizkizuet eskaini, gure hitzak hutsik geldi ez daitezen. Nire ahalegina hauxe izan da. Orain zuei dagokizue! Bidea egitea da zailena, baina esaerak dioen bezala ...
Egiten ez dakiguna egitea,
posible da,
ekinez,
ibilian
...