Guraso.com - Kolaborazioak

Altxor bat zuretzat

Larraitz Arando — 2012-02-08T11:12:31Z

Altxor bat dut zuretzat bihotza. Altxor polit-polit bat. Magia modukoa da altxor hau. Zurea da eta agian ni ohartu ez arren, ezagutuko zarete jada. Halere aurkezpena egiten ausartuko naiz:

Alabatxo, zure sexu plazerra aurkeztu nahi dizut.
Zurea izango den altxorra.
Zurea soilik.
Hasierako inpresioek eta harremanek geroko zure bizipenetan eragina izango dutenez, gozotasunez aurkeztu nahi dizut. Aurrerantzean ...

Zure kili kiliekin gozatzeko.
Barre egiteko.
Batzutan izarrak ukitzeko.
Alua berotzen ikasteko.
Plazerrez izerditan bustitzeko.
Tripetako tximeletekin dantzatu eta hegan egiteko.
Zure gorputzaren sekretuak deskubritzeko.
Nahi duzun hori lasai eskatzeko.
Zure erritmora gozatzeko.
Gustuko duzun horrekin beldur gabe jolasteko.
Nahi duzunean, nahi duzun horrekin zure altxorra elkar banatzeko.
Nekatuta zaudenean atseden hartzeko.
Zutaz topera gozatzeko.

Hauxe da zuretzat gordeta nuen altxorra.

Haur baten egokitzapena psikomotrizitate gelan

Manex Beristain — 2012-02-07T09:22:21Z

Haurra 9 hilabetez egoten da amaren sabelean eta mundua, jendartea, familia eta norbera zain egoten gara, patxadaz haurra noiz munduratuko. Haurdunaldi unea bizi egiten dugu, ondoan egon, mimatu eta galderak egin, nolakoa izango da, noren begiak edukiko ditu, zenbat pisatuko du…

Datorrena datorrela onartu egingo dugu, maitatu eta bihotz begiekin jan. Haurra jaio eta aurreneko egunetan segundoak moteldu egiten zaizkigu eta helduok, haurraren ordulari eta mapa bihurtzen gara. Elikatzea, garbitzea eta lo egitea bezalako ekintzetan oinarrituko da bere egunaren antolaketa. Gurasoen begirada, keinu eta ahotsaren ispilua jasoko du haurrak eta lasaitu egingo da. Helduon eskuetan egongo dira haurraren gorputzeko limiteak, maitasunez ukitzeari esker ezagutzen joango dena, ezagutzen eta bestearengandik separatzen.

Hasierako egun eta hilabeteetan haurraren beharrak ezagutzen eta erantzuten saiatzen gara, ez dugu zalantzan jartzen haurrak ikasiko duela objektu bat eskuekin hartzen eta botatzen, ikasiko duela aurreneko hitza esaten, lau hankan mugitzen edo oinez ibiltzen. Ekintza horien aurrean haurrak bi elementu garrantzitsu jasotzen ditu besteak beste, helduaren partetik: lasaitasuna eta konfiantza. Lasaitasuna, haurraren erritmoa errespetatzen dutelako eta konfiantza, haurrak gai direlako beraien gaitasunak eta aukerak ezagutu eta esperimentatzeko. Eta guztia maitasun giro batean.

Baina haurra “gizarteratzeko” unean hasten dira presak, konparazioak eta zalantzak. Eta hiru hitz hauek esaldi praktiko batean sartuko nituzke: Nahia bi egunetan egokitu da eskolara eta gurea hor dago oraindik negarrez, ez dakit noiz egokituko den. Eta esaldi honekin pista batzuk ematen saiatuko naiz presa, konparazioa eta zalantzak, haurraren erritmoa, bakoitzaren autentikotasuna eta haurrarengan konfiantza bihur daitezen. “Gizarteratzearen” une garrantzitsu horietako bat espazio berri batera egokitzeko haurrak egin behar duen esfortzuan datza.

Kasu praktiko bat

Eskolaz kanpoko psikomotrizitate saioetan, Unaxek (3 urte) burututako egokitzapen prozesuaz hitz egingo dut ondoren. Bere amona egon zen ondoan eta Unaxengan uneoro izan zuen konfiantzak eta horretarako hartu zuen lasaitasunak eman zion haurrari egokitzeko behar izan zuen ziurtasuna.

Astearte arratsaldea zen, eskolatik atera eta psikomotrizitate saiora joateko asmoz etorri ziren Unax eta bere amona. Unax eskolako sarreran, amonaren magalean zegoen, negarrez amonari bil-bil eginda. Une horretan ez zigun, Ana psikomotrizista eta niri begiratu ere egin. Aurkeztu ginen eta gonbidapena egin genion nahi bazuen gelara sartzeko eta aukera zegoela ez jolasteko, amonarekin egoteko. Sartu ziren gelan. Unaxek negarrez jarraitzen zuen, “ez dut jolastuko!” esanez. Oinetakoak kendu genituen eta haur gehienak gurasoen ondoan kokatu ziren, ziurtasunari helduta, baina guri begira, ezezagunari aukera bat emanez. Ongi etorria eman, arauak aipatu eta jolasari hasiera eman genion. Haurrak pixkanaka jolas gunera joan-etorriak egiten hasi ziren, aurrena begiradaz eta ondoren fisikoki. Guraso edo helduarekiko soka mantentzen zuten jolasean zeuden bitartean, batzuetan joan-etorriak eginez eta besteetan begirada bidez.

Unax amonaren magalean egon zen saio osoa, baina pixkanaka jolas gunera begiratzen hasi zen eta negarra lasaitu zitzaion. Hala ere garrantzitsua zen gauza bat. Amona lasai eta ziur nabaritzen zen, ez han egoteko denbora zuelako, baizik eta Unaxengan konfiantza agertu zuelako hasieratik eta bere beharretara egokitzen saiatu zelako.

Bigarrengo saiora ere negarrez etorri zen, amonaren besoetan. Gerturatu ginen eta begietara begiratu zigun, esan behar genion hura entzuteko. Psikomotrizitate gelara lasai sartu zen, “ez dut jolastuko!” esanez. Saio osoa beste haurrei begira igaro zuen, amonari helduta. Ipuina adi entzun zuen eta etxera joateko momentuan psikomotrizitate gelako pilota bat eskaini genion etxera eramateko. Amonak hartu zuen eskuetan.

Hirugarrengo saioan bere jarreran aldaketa bat nabaritu genion. Saio osoa amonaren magalean egon zen, baina amonari bizkarra emanda, jolas gunea begiekin jateko jarrerarekin. Egun horretan aurreko saioan etxera emandako pilota ekarri zuen eta saio osoan eskuetan eduki zuen.

Laugarren saioan, aurrekoetan bezala gelara gonbidatu genuen eta bere beharrak errespetatuko zirela esan. Kasu honetan amonari eskutik helduta sartu zen psikomotrizitate gelara eta eskuetan etxetik ekarritako kamioi bat zekarren. Aurrena bere buruan eta ondoren psikomotrizitate gelako nahiz etxeko objektu desberdinekin, ari zen bi espazioen arteko lotura egiten. Garrantzitsua da helduarekin separazioa burutu aurretik, haurra datorren espazioarekin lotura sendoa aurrena eta separazio egokia ondoren burutzea. Saio honetan proposamen bezala dorre bat egin genion eta denbora batera amonaren laguntzaz bota zuen. Irribarrea atera zitzaion ahotik.

Bosgarren eta seigarren saioetan amonaren ondoan egon zen, baina zutik, oraindik oinetakoak kendu gabe, jolas guneari begira. Noizean behin gure proposamenak onartzen zituen, izan apurtzeko dorre bat edo jolas gunera gerturatuko zuen koltxonetazko tren bat. Pixkanaka amonaren inguruan jolasean hasi zen. Oraindik amona zen Unaxen erabateko erreferentea, baina gure proposamenak onartzen hasi zen. Seigarren saioan aurreneko aldiz ipuina bankuan gurekin batera entzun zuen.

Zazpigarren saioan, aurreko saioetan bezala ongi etorri eta arauen zatia amonaren ondoan entzun zuen. Jolas garaian gure proposamenak onartzen zituen, gero eta gehiago eta amonarekin galtzerdien inguruan sortu zen elkarrizketa baten ondoren kendu zituen oinetakoak. Aurrena galtzerdiak erakuste aldera eta ondoren oinetakoak kentze aldera. Pausu garrantzitsua izan zen hau, amonarekiko, gurekiko eta espazioarekiko ziurtasunean. Guk egindako dorreak botatzen eta bera egiten hasi zen. Aurreneko hitzak atera zitzaizkion eta jolas gunera aurreneko joan-etorriak egiten hasi zen. Bere gorputzeko tonua erabat lasaitu zitzaion.

Zortzigarren eta bederatzigarren saioetan amonaren begirada heldulekutzat hartuta jolas gunean igaro zuen saio guztia. Aurreko saio guztietan barruan gordetako desio eta emozio guztiak askatzeko beharrez, batetik bestera, sentsazioak biziz, espazioa esperimentatuz eta pixkanaka bere begirada amonarengandik guregana igaroz. Amonak besoak zabalik igaro zituen aurreneko saioak, “hemen naukazu eta aldi berean zugan konfiantza dut” esanez. Unaxi ziurtasun handia eman dio konfiantza horrek eta bere burua prest ikusi zuenean “amona, joan kanpora eta gero etorri” esan zion.

Hamargarren saioan gertatu zen. Hasierako zatian bankuan gurekin egon zen eta dorrea bota zuen. Jolasean hasi zen eta amonarengana joan-etorriak egiten jarraitzen zuen, baina bertan gelditu gabe, albotik igarotzen zen. Halako batean, saioaren erdi aldera amonari joateko eskatu zion. Guri begiratu, irribarre egin eta jolasten jarraitu zuen. Egokitzapena burutu zuen, berak lortu zuen, behar zuen garaian eta ziurtasun eta konfiantza giro batean. Ordu-arte gorputzarekin adierazi zituen bere desio eta plazer sentsazioak. Une artatik aurrera hitz egiten hasi zen.

Azken finean bi elementu garrantzitsu azpimarratuko nituzke, beste askoren artean, haurraren egokitzapena ahalik eta lasaiena izan dadin. Haurrarengan konfiantza eta giro horretan haurrak plazerez bizitzea ekintza desberdinak. Pixkanaka bere buruaren irudia egokia eraikitzera eramango ditu elementu hauek, hau da, auto-estima egokia eraikitzera.

Argazkiaren iturri

Musikaren eragina gure artean

Miren Beitia — 2012-02-01T07:50:14Z

Musikaren eragina haur eta gurasoengan nola ematen den pentsatzen jardun dut txoko honetan idazteko aukera eman zidaten momentutik, eragina hain da handia zentzu askotan, emoziotan, kultur transmisioan, sortzailetasunean…irasagar arbola etortzen zaidala gogora adarrak etengabeko nahasketan.

Musikak bizipenak eskaintzen ditu eta horiek emozioak eragin.
Musika zertarako?
Musikak gure barnean ezkutatuta daukagun oroitzapen bat, usai bat, irudi bat, bistarazi dezake nahiz eta momentu horretan ez dugun ezagutzen. Une horretan agerian gelditzen den gauza bakarra emozioa da. Musikak emozioak pizten ditu, umore ezberdinak biziarazi: goxotasun momentuak, egonezin momentuak, momentu azkarrak eta motelak, alaiak eta tristeak. Gureak diren emozioak, ez dizkigutenak kanpotik ezartzen. Barnean daukaguna azalarazteko aukera eman dakiguke musikak, entzuten ari garena gustuko dugun ala ez alde batera utzita.
Kontsumo gizartean musikaren eraginak garrantzia handia dauka eta askotan helburu zehatz batzuetarako erabiltzen da. Saiatu zaitezte zuen eguneko abestiak entzuten, zoazten lekura zoaztela hartu 5 segundo zer entzuten ari zareten ohartzeko, eta horrek eraginik ote daukan zuen egoteko moduan.
Haur eta gurasoen arteko harremanean ere egoera ezberdinak sor ditzake musikak. Goxotasun egoera bat, abesti lasai bat abesten bada oheratu aurretik adibidez. Momentu euforiko bat,erritmo biziko musika jartzen baldin bada. Deskarga momentua gorputz mugimendua erabiltzen badugu egonezin bat deskargatu nahi dugunean… Egoera ezberdinak bideratu ditzake musikak. Unetxo bat eskaintzea ezinbestekoa da ordea; musika entzun eta elkarbanatzea, harremanatzeko tresna bat dela sinestea. Ahotsa leunagoa edo ozenagoa izan daitekeela baieztatzea bezala, noiz hitz egiten dugu ozenago? Noiz egiten digu ahotsak dar-dar?
Gehien kostatzen zaiguna erritmo bizian doan gizarte honetan gu eta haurren arteko harremana erritmo natural batean lantzea da. Baina musika erabili nahi dugunean ezinbestekoa da momentutxo hauek zaindu eta errespetatzea. Momentua bizitzen lagunduko digu, eta atentzioa momentu horretan jartzen. Taldean abesti bat abesten dugunean talde izaera indartzen da; haurren inguruan abestuz gero beraiek seguruenik entzule bilakatuko dira eta komunikazioari ere atea irekiko dio. Haurrek ere abesten digute, entzun! Denak zentratuta gaude. Denek une berdina elkarbizitzen dugu. Egoera konkretu bat bilatzen saia gaitezke, lasaia, mugitua… batzuetan ez dugu lortuko eta beste batzuetan bai, baina zerbait gertatuko da momentu horretan, elkarrekin egingo dugu, harremanetan gaude.
Askotan nagusi askori hitzak mugatzen gaitu, zeresanik ez haurrak. Musikak muga hori gainditzen lagun dezake, eta adierazpena era zabalago batean egiteko aukera eman: ahotsa, gorputza, instrumentuak… komunikazio tresna guztiak jar ditzake gure eskura eta horiei mugarik ez jartzea izango litzake osoena nire ustetan. Apurtu ditzagun eskala homologatuak eta arritmiko eta belarri txar kontzeptuak. Hauek mugak besterik ez baitituzte jartzen. Erabiltzeko moduak ezagutzea sortzailea da, ez mugatzailea, eta musika emozio eta harremanak lantzeko erabili nahi badugu, era sortzaile batean egin behar dugu, ez arauez betea. Eztabaida hau hurrengo artikuluren baterako utziko dugu.

Argi dagoena da, emozioek ez dutela araurik, nahiz eta on eta txarretan banatzen ditugun gehienetan. Bizipenek emozioak sortzen dituzte. Musikak bizipenak eskaintzen ditu eta hauek guztien aurretik eta ondoren, EMOZIOAK.

Argazkiaren iturria

Gure haurrei helarazten dizkiegun ahozko mezuak esanahiz janzten

Nerea Agirre — 2012-01-23T09:46:18Z

Zenbatetan hutsik daude gure hitzak. Haurrei, jostailu berriei eta batez ere gurasoei begira aritu naiz, aurreko artikuluetan zuei eta nire buruari oparitutako betaurreko more eta belarri berdeak jantzirik. Oraingo honetan ordea, begi eta belarriak nahikoa ez, eta nire arreta gurasoen ahoetara eta bertatik ateratzen ziren mezuetara (des)bideratu dut.

Zenbatetan hutsik daude gure hitzak.

Urtarrileko malda luzea eta gogorra egiten ari zait, ez dakit zuei… Oraindik Gabon eta oporraldiek sortzen duten mozkorraldiaren ajeaz nago ni.

Gabonak aipatu ditudala… egun horietan etxeko txikienak ere, helduok bezala, mozkorturik ikusi eta sumatu nituen, opariak handik eta opariak hemendik. Mozkorraldi eta mozkorraldi.
Bazkari oparoen ostean mahai-inguru amaigabeak, eta gure etxeko txikienak alfonbra gainean, lurrean jostailu berriekin jolasean. Postal edo irudi hau ezaguna egingo zaizue askori.

Aurtengoan horrelako “esezena” batzuen aurrean, haurrei, jostailu berriei eta batez ere gurasoei begira aritu naiz, aurreko artikuluetan zuei eta nire buruari oparitutako betaurreko more eta belarri berdeak jantzirik. Oraingo honetan ordea, begi eta belarriak nahikoa ez, eta nire arreta gurasoen ahoetara eta bertatik ateratzen ziren mezuetara (des)bideratu dut.

-    Aittatxo, aittatxo, beittu zelako marrazki politta inddoten!
-    A baiii, oso polittaaa!!!
-    Ala, jarraittu marrazkixak itten…

-    Amatxo, amatxo, beittu patinete berrixakin zer itten doten!
-    A baiii, oso ondo ume, oso ondo!

Hasiera batean, nire belarriak horrelako laudorio eta goraipamenak entzunda pozez saltoka irudikatu nituen, margo berriekin aritu edo patinetean jira eta buelta aritzeko gogoz hauek ere. Baina hausnarketarako tartetxo bat hartu ostean, saltoak amaitu eta zera pentsatzen hasi nintzen: haurrek gurasoen onarpen eta errekonozimenduaren beharra izaten dute; baina aurrerapen, urrats eta lorpen hauek modu kontzientean goraipatzen al ditugu? “Oso polita!” eta “Oso ondo!” ez al ditugu gehiegitxo erabiltzen?

Eta honatx gaur zuekin konpartitu nahi dudan kezka: Zenbatetan gure hitzak ez al dira hutsik gelditzen?
Egin dutena egitea edo lortzea haurrarentzat zein zaila izan den ia baloratu gabe, nahiko modu inkontzientean ateratzen zaizkigun ohiko esamolde horiek erabiltzeak epe motzera funtziona dezakeen arren, guk beste erantzukizun bat dugula uste dut. Izan ere, kontu guzti hauek haurren dependentzia emozionalaz, autonomiaz, auto-kontzeptuaz eta beraien buruekiko segurtasun eta konfiantzaz lotuta dago.
Nahiko ohikoa izaten da haurrei galdera bat luzatu eta erantzuna zalantzati ematea, gure aurpegiei so, gure onarpenaren zain. “Ama, ondo egin dut???” baino, “ama, lortu dut!!! Egin dut!!!” entzutea nahiago izan beharko genuke. Lortzeak ematen duen plazera gurekin konpartitzea, haurra gure balorazio edo epaiaren zain gelditzea baino nahiago izan beharko genuke.

Horrelako egoerak normaltasunaren parametroetatik irakurri eta ulertu behar ditugun arren, beraien auto-kontzeptu positiboa, konfiantza edo irizpide propioak lantzeko egoerak aprobetxatu behar ditugula uste dut. Badaude zenbat egoera hau lantzen hasteko primerakoak direnak: jostailu berriekin aritzen direnean, talde jolasean dabiltzanean, marrazkiak edo bestelako eskulanak egiten dituztenean eta jarduera fisiko bat burutzen dutenean esaterako.

Gure interesa eta errekonozimendua agertzeaz gain, haurrak konfiantzaz aritzera (gaizki egin arren berriro errepikatzera, aurretik egindakoa hobetzera..), eta beraien jakin mina piztera (gauza berriak probatzera..) animatu behar ditugu. Nola, baina?

-    Kasu guztietan ez dago zertan ahozko mezua helarazi beharrik, gogoratu ahozkoa ez den hizkuntzaren garrantzia (keinuak, begiradak…).
-    Ahozko mezuak oso zehatzak izan behar dira, beraiek ulertzeko modukoak.
-    Adibidez, ikusitakoa deskriba dezakegu: “Zuk bakarrik jantzi dituzu zapatak” edo “Egin duzu!”. Honekin ere, haurrari egindako lorpentxoaz konturatu zarela adierazten diozu eta honek, haurrari berari ere egin duenaz harro sentitzea ahalbideratzen dio.
-    Marrazki baten aurrean esaterako, deskribapen landuagoa egiteak merezi du. Zuk behatu duzun horren gaineko apunte batzuk egin diezaiokezu, eta ez balorazio edo epai bat eman. Adibidez: “Mendia erraldoia da!”, “Gaur kolore morea asko erabili duzu ezta? Etxearen teilatua margotzeko, mutilaren frakak eta lorea”.
-    Goxokiro, edo modu eskuzabalean jokatu badu haurrak egin badu, honek beste pertsonarengan izan duen eragina azpimarra diezaiokegu: “Begiratu Mirenen aurpegia. Zuk ogitartekoa berarekin banatu duzulako poz-pozik dagoela dirudi” (Askotan, goraipatzean, gu gurasook, haurrak egin duen zerbaitengatik nola sentitzen garen azpimarratzen dugu. Eta hau ezberdina da).
-    Deskribapenez gain, galderak formulatzea ere oso interesgarria da (Sokrates-etik hasi eta Freire-tik pasata, ni neu ere galderen pedagogiak eskaintzen dituen aukeren zale naiz). Zergatik azpimarratu hainbeste guri marrazkiaren zein zati gustatu zaigun haurrari berari egin duen horretatik zer gustatu zaion galdetu badiezaiokegu?. Adibidez: “Nola egin duzu marra hau hain zuzena eta perfektua izateko? Zuhaitzaren zein atal izan da zailena marrazten?”. Ziurrenik galdera hauek lagungarriagoak zaizkigu eta zaizkio haurrari marraztearekiko interesa izan edo mantendu dezan. Horrelako egoera batean, “Oso ondo!-k” batzuetan kontrako efektua sor dezake: hau da, haurra beste ekintza batera pasatzea, beste horrekin ere “sari” berdina lortzeko.

Amaitzeko, zera azpimarratu gurako nuke: haurrek beraien lorpenez disfrutatzea merezi dutela!! Eta gurasook ere harro egotea eta honekin disfrutatzea edo plazera sentitzea merezi dugula!!

Gaurkoan, bide berri bati ekiteko pista txikiak besterik ez dizkizuet eskaini, gure hitzak hutsik geldi ez daitezen. Nire ahalegina hauxe izan da. Orain zuei dagokizue! Bidea egitea da zailena, baina esaerak dioen bezala ...
Egiten ez dakiguna egitea,
posible da,
ekinez,
ibilian
...

Natura eskasiagatiko sindromea

Irene Txurruka — 2012-01-16T10:29:43Z

Hala deitzen zion norbaitek gaur egungo haurren sindromerik ohikoenetako bati eta a zer egia galanta! Gure herri gehienetan naturaz inguratuta bizitzeko zortea daukagu oraindik, baina zoritxarrez bizkarra eman diogu nonbait.

Egia da herrien bizigarritasun maila nahiko eskasa dela, eta asko egin behar dugula egoera aldatzeko; halere badaude bestelako aukerak ere eta ez ditugu aprobetxatzen.

Gaur egun gurasook uste dugu haur batek beharrezkoa duela parkera edo ludotekara joatea, bai jolasteko eta bai beste haur batzuekin sozializatzeko, eta urtebete edo birako egunero parkera joaten hasten gara. Zein dira baina haur txikien benetako premiak?

Haurrak oso goiz eskolatu behar izaten ditugu etxean haztea gero eta zailagoa egiten zaigulako; hala, eskolan egun osoa eman duen haur batek handik irtendakoan duen premiarik handiena batez ere gurasoekin eta giro lasaian egotea da. Eskolan bizi izandako zarata, segurtasun-eza, beste haurrekiko gatazkak... kanporatzeko eta gainditzeko modurik onena gurasoekin lasai eta seguru egotea da. Parkera joanda haurrek gelako haurrekin egoten jarraitzen dute eta ez dute deskonektatzen (guri, ostera, ez litzaiguke burutik pasatu ere egingo gure lankideekin ateratzea). Gainera, ez gara konturatzen sozializatzearen kontua 3 urterekin hasi baino ez dela egiten (eskolan ematen duten denborarekin sobera betetzen da premia hori) eta 6-7 urtera arte ez dutela koadrilarekin egoteko benetako premiarik.

Hori hala izanda, lerro hauen bidez beste aukera batzuk probatzera animatu nahi zaituztet. Herri gehienetan oso hurbil (autoa hartu beharrik gabe) ditugu errekak, zelaiak, pinudiak edo urbanizatu gabeko berdegune txikiren bat. Halako txokoek izugarrizko aberastasuna eskaintzen diete haurrei eta baita guri ere. Guk mendia kirol modura bizi izateko joera daukagu eta haurrak gurekin eramaten ditugunean aulkian eserita eraman ohi ditugu, baina badago beste modu batera esperimentatzeko aukera ere.

Naturan, haurrak berehala geratuko dira halako zomorroari begira, halako loretxoa edo harria hartzen... ama-lurra altxorrez beteta baitago. Matxinsaltoaren edo marigorringoaren abestiak eta ipuinak kontatzen dizkiegu baina ez diegu benetako bizipenik eskaintzen. Lurrean lasai asko jartzen bagara, haurrek min hartzeko beldurrak alde batera utzita, haurrek orduak pasa ditzakete gure inguruan jolas librean, elementuak esperimentatzen, arboletara igotzen, bustitzen, zikintzen, saltatzen... Umeak ondo jantziz gero ez daukagu eguraldia aitzakiatzat jarri beharrik, halako momentuak hartzeko.

Asko dira naturak eskaintzen dituen opariak:

1) Horrela hasitako haurrek ez dute psikomotrizitate ordurik behar, beren gorputzaren mugak eta gaitasunak lurrean bertan, errealitatean, esperimentatzen dituztelako (gomaespumazko koltxonetarik barik), eta horrek izugarrizko segurtasuna ematen die euren buruarengan eta euren gorputzarengan, eta baita erronkei aurre egiteko ekimena ere. Gainera, gu ondoan izanda, berehala jabetuko gara eurak guk uste baino gauza gehiagotarako direla kapaz eta gu ere eurengan fidatzen ikasiko dugu.

2) Naturak dohainik eskaintzen ditu milaka jostailu: egur zati bat ezpata edo pistola bihur daiteke, edo zaldi edo koilara; belarrarekin era guztietako janariak presta daitezke... Jolas sinbolikoaren garaian dauden haurrei gauza xumeak eskaintzea da egin diezaiekegun oparirik onena, euren irudimena landuko dutelako. Gaur egun jostailu oso landuak emateko joera daukagu, jostailuen merkatuak saldu beharra daukalako, baina haurrak kontsumismora eta daukatena ez preziatzera bultzatzeaz gain, irudimenik ez izatera eta jolasten ez jakitera eramaten ditugu.

3) Naturarekin halako harremanean hazten diren haurrek sentikortasun eta kontzientzia handiagoa gara dezakete ingurunearekiko, lurra maitatzera heltzen direlako. Konektatuta sentitzen dira guztiok elikatzen gaituen ama-lurrarekin, eta baita gainerako izaki bizidunekin ere. Zenbat jende dago armiarma bat ikusita izutzen dena? Eta zenbat ume egunero jaten ditugunak (patatak, oilaskoak...) nondik datozen ere ez dakitenak? Deskonexio horrek ondorio larriak ekarri dizkio gure planetari eta guk haurrei bizipen hauek eskainiz gure planeta hobetzen ere lagun dezakegu.

4) Naturak harmonizatu egiten du, orekatu. Denok dakigu eta denok esperimentatu dugu hori. Gaur egun asko aipatzen da haurrak errutina baten barruan haztearen garrantzia, baina errutina bezain garrantzitsua erritmoa da. Erritmo mugitua eta lasaia arnasa bezala txandakatu behar dira, osasuna izango badugu, eta haurrari lasaitasun esperientziak eskaintzen badizkiogu, jakin egingo du zerk egiten dion ondo eta deskantsua behar duenean deskantsua hartzen ikasiko du. Horrela, eskoletan, jangeletan, kaleetan... egunetik egunera gero eta handiagoa egiten ari den agresibitatea gutxitu egingo litzateke.

…

Umeak hazi ahala, beste ume batzuk ere gonbidatu ditzakegu gure irteeretara eta horrela talde txikian aritzeko aukera eskaini. Gozamena da umeak naturan jolasten ikustea, izan ere, harremanak errazagoak dira beti: gatazka gutxiago sortzen dira dena denena delako, errazago hitz egin dezakete euren artean zarata gutxiago dagoelako, errazago negoziatzen dute, lanak banatzen dituzte...

Halako esperientziak eskaintzen badizkiegu, euren barruan sustraituko dira, eta gero 7-8 urtetik aurrera eurek bakarrik, heldurik gabe, bilatuko dituzte. Ederra izango litzateke gure bazterrak jolasean dabiltzan haurrez beteko balira.

Argazkiaren iturria

Haurrak, jolasa eta hiria

Itsaso Pagoaga — 2011-12-31T10:26:03Z

“Alkate jauna, ez ditugu txirrista eta tobogan gehiago nahi. Herria nahi dugu”. Horixe aldarrikatzen zuten Italiako Fano hiriko haurrek. Oroitzen al zarete, non jolasten zineten txikitan?

Ni batez ere, etxe aurrean, zelaian, frontoian, kalean, eskaileretan, bolatokian, parkean eta elizpean ibilitakoa naiz. Baina gaur egungo eta gure inguruko haurrek non jolasten dute? Non uzten diegu jolasten?

Gure herrietan gero eta ohikoagoak dira, haurrentzako jolas parkeak, txiki park-ak, ludotekak etab. Baina haurrak espazio horietatik kanpo gero eta gutxiago mugitu eta jolasten ei dira. Horren lekuko dira, azkenaldian irakurritako datuak, hona hemen batzuk:

Hilman, Adams eta Whitelegg-ek mugikortasun azterketa batean ateratako ondorioak nahiko esanguratsuak iruditu zaizkit. Ikerketa horretan ondorio hau atera dute: tartean, 9 urteko haurrek hainbat gaitasun dituztela. Baina, ikertutako haurren erdiek bakarrik dute aukera kalea bakarrik (helduaren laguntza gabe) gurutzatzeko. 10 umetatik bateri, uzten zaio autobusa bakarrik hartzen.

70. Hamarkada hasieran, 9 urteko haurren gehiengoak zuen aukera horrelako ekintzak bakarrik egiteko. Lehenago, 7 urteko haurrek egin zezaketen eginkizunak gaur egun, 9 urtekoei ere ozta-ozta uzten zaie egiten. Datu hauek, batez ere haurrek herri edota hirietan duten mugikortasun maila aztertzen dute. Esan beharra dago datu hauek, aise izan daitezkeela gure herrietakoak. Izan ere, eta adibide modura, zenbat haur joaten dira oinez bakarrik eskolara? Eta ogia erostera? Eta zenbatek jolasten dute kalean, helduon begiradapean egon gabe? Adibide soilak dira goikoak baina badira datu gehiago.

Azken urteetan, gure herri eta hiriak, haurrentzako espazio ez seguruak bilakatu dira hainbat arrazoigatik: autoen trafiko basatia, jendarteko sareen gainbehera, haurrek jolas librerako duten denboraren murrizketa etab. Azter ditzagun, arrazoi edo faktore horiek banan bana.

Auto trafiko basatia, nahiko agerikoa da gure herrietan. Gero eta haur gutxiago jaiotzen diren garaiotan, heldu bakoitzak, norbere autoa edukitzeko eta erabiltzeko joera nabarmen igo da. Inguruko etxe gehienetan heldu bakoitzeko ia auto bat dago. Ondorioz, kaleak autoak jasotzeko prestatu ditugu, jolaserako aproposak ziren espazioak galduz; eskola aurreko jolas eremuak aparkaleku bilakatuz, espaloiak aparkaleku bilakatuz, kaleak autoz betez eta trafikoa era basatian areagotuz. Horren ondorioz, herri barruan, auto harrapaketak ugaritu egin dira. Eta horrek, helduongan beldurra areagotu du. Hori dela eta, haurrak, espazio seguru eta hesituetara bideratzen ditugu jolasteko eta gainontzeko haurrekin harremantzeko. Baina betiere, helduon begiradapean, bada ezpada.

Bestalde, jendarteko sareen gainbehera ere aipatu beharko genuke eragin faktore bezala. Familia motak, familiako kide kopuruak, familiakoen arteko harremanak aldatu egin dira azken urteotan. Gaur egun familia mota ugari daude lehenagoko familia tradizionalaren aldean (aita, ama, haurrak, aiton-amonak eta agian, osaba edota izeba ezkongabea). Gaur egun, ordea familiak ugariak izan daitezke, kopuruari alderatuz gero eta baita, osatuta dauden elementuei (helduak, sexu berekoak izatea edo ez, heldu bakarraz osatutako familia...) alderatuz gero. Eta horretaz gain, familia kideen arteko harremanak ere aldatu egin dira. Lehenago, askoz harreman eta dependentzia altuagoa zeukaten eta gaur egun ordea ez. Faktore honek ere eragina izan du nire ustez, haurren jolasteko espazioei dagokionez. Izan ere, lehenago ohikoa zen egoera bat gaur egun agian ez da ohikoa, zonaldearen arabera. Adibidez, lehenago ohikoa izaten zen haurrek etxe aurrean jolastea inguruko bizilagunen zaintzapean. Baina gaur egun ordea, ohikoena haurrak etxea aurrean jolasean baldin badaude, gurasoak edo helduak ere presente egotea da. Eta bestela, haurrak etxe barruan jolastea da ohikoena. Gainera, etxe barruan aspertu gabe aritzeko gero eta jostailu gehiago, gero eta jostailu desberdinagoak, gero eta jostailu sofistikatuagoak ditugu eta askotan ez dugu jolaserako beste pertsona baten beharra.

Jolaserako baina, ezinbestekoa dugu denbora hartzea. Eta zoritxarrez gaur egun, helduok eta bereziki haurrek gero eta denbora gutxiago dute jolas librerako. Astelehenetik ostiralerarte, eskolatik irtendakoan, horrelakoa izan daiteke 9 urteko neskatila batena: astelehenetan solfeoa, asteartetan ingelesa, asteazkenetan pianoa, ostegunetan multikirola, ostiraletan ludoteka eta dantza eta larunbat goiz edo arratsaldetan kirol partida. Asteko zazpi egunetatik haurrek egun bakarra izaten dute aurrez programatu gabea. Aipatutako adibide hau, oso erraz izan daiteke gure seme-alabaren edota ilobaren egoera. Gure haurren gaitasunak ahalik eta gehien eta ahal bada azkarren garatzea nahi dugu eta horretarako eskolaz gain, bestelako ekintzak ere beharrezkoak direla uste dugu helduok. Ondorioz, haurrek jolas librerako denbora galdu dute eta helduok beraiekin batera. AEB-ako ikerketa beaten ondorioztatu zuten bezala, galdekatutako familien %25ak, beraien seme-alabekin jolasteko denborarik ez zeukatela onartzen zuten.

Aztertutako faktore guztien ondorioa nabarmena da, haurrak kalean aske, helduon begiradapean egon gabe, espazio ez itxi eta ez egituratuetan jolasteko gero eta aukera gutxiago dutela. Egoera honek, uste duguna baino eragin nabarmenagoa du haurraren garapenean. Izan ere, jolasa da, haurrak edukiak, jarrerak, sentimenduak, rolak, arauak etab. ezagutu eta ikasteko duen era naturalena eta eraginkorrena.

Maiz, entzun edo irakurtzen dira jolasaren garrantzia aipatzen duten adituen elkarrizketa edota artikuluak. Baina, errealitateak baldintzatzen gaitu, haurren oinarrizko eskubide eta jakintza iturri den hau, jolasa, bermatzen. Haurrak behar du, helduarekin jolastu zalantzarik gabe. Baina, behar du baita ere, beste haurrekin jolastu helduon menpe egon gabe. Beraz, hori baldintzatzen duten faktoreak aztertu eta eraldatzen hasi beharra daukagu. Jolasaren bidez, haurrak gozatzeaz gain, etorkizunean herritar osasuntsu, parte-hartzaile, zoriontsu eta ekintzaileak izan daitezen.

Jolastera!

Aldaketaren argi-ilunak

Itziar Bartolome — 2011-12-21T10:57:56Z

Aurreko artikuluan, Haurren Hiriaz mintzatu ginen. Proiektu oso estimatua da, finean, haur zein helduen bizitza kalitatea hobetzen laguntzen duelako. Hala ere, horrelako proiektu bat sustatu eta martxan jartzeko, aldaketa dezente eman behar dira, bai pertsonal, zein talde mailan.

Ohitura aldaketak, aldiz, erresistentziak sortzen ditu gure artean. Aldaketaren aurrean, batzuetan nagikeria, ezjakintasuna eta erosotasuna bezalako sentimenduak piz daitezke, aldaketa prozesua errotik eragotziz.

Badiruri, batzuetan, ahaztu egiten zaigula ALDAKETA bizitzaren oinarrizko ezaugarri bat dela. Mundua, lurra, atmosfera, unibertsoa eta gu geu ere, jaiotzen garenetik, garatuz eta aldatuz goaz. Gure eskutik kudeatzen dira aldaketa kulturalak, politikoak, pedagogikoak (gizarte mailakoak)... ALDAKETA ESENTZIALA, ETENGABEA ETA SAIHESTEZINA da.

Aldaketaren unibertsoa anitza bezain aberatsa da. Aldaketa batzuk gure esku daude, beste batzuk, aldiz, pairatu zein gozatu egiten ditugu. Aldaketak, batzutan, ezbeharrak eragin ditzake. Zorioneko aldaketak ere badira, hamaikatxo!! Aldaketa txikiak, lehunak, apalak, bortitzak, gogorrak, mantsoak, izan daitezke. Bizitza bezala... Guzti horregatik, agian, bada aldaketari beldur den jendea, eta baita, aldaketari beldur diren kultura osoak ere!! Aldaketak, egoera berri eta ezezagun batera bideratzen gaituen einean, BELDURRA sorraraz dezake. Egun duguna galduko dugulakoan, mamu asko piz daitezke aldaketaren atarian.

Eskerrak, aldaketa BEHARRAK eta aldaketarekiko ILUSIOAK ematen duten bultzadari esker, beldurra alboratzen duten pertsona eta herriak ere badirela!! Azpian, nolabait, mundua aldatzeko gogoa dago, ingurua hobetzeko gaitasuna dugunaren sinismena, eta horren alde lan egiteko konpromezu etikoa.

Egungo eragozpen guztiak gaindituz, gero eta gehiago dira beraien proiektutxoak ilusio eta maitasunez gauzatu dituzten taldeak. Leku ezberdinetako adibideak dituzue jarraian. Euskal Herriko zein kanpoko egitasmo haundi eta txikiak. Guzti-guztiak txalogarriak eta gure gizarteari bide berriak esploratzeko gonbitea egiten diotenak!

Adibide eta inspirazio modura, murgildu hurrengo link interesgarrietan, erreferentzia eta ekimen gauzatuak dira:

Euskal Herrikoak:

"Eskolara oinez"

"http://www.wearepinkgorillas.org/"www.wearepinkgorillas.org

"http://www.garaionaturartea.com/"www.garaionaturartea.com

Euskal Herritik kanpokoa:

"Russafa auzo ekimena (Balentzia)"

"Russafa auzo ekimena"

http://www.raumlabor.net/?p=3166

http://urbanaccion09.wordpress.com/seminario/catalizadores/

http://estaesunaplaza.blogspot.com/2010/01/queremos-recordar.html

www.enelpaisdelashadas.com/lugares-de-juego-adventure-playground

http://adventureplaygrounds.hampshire.edu/index.html

http://proyectoshuertos.blogspot.com/2008/07/huertos-urbanos-en-madrid.html

http://yorokobu.es/revista/

"http://cityrepair.org/"http://cityrepair.org

Aldaketaren gaiaz amaitzeko, gure esku dagoen aldaketaz hitz egin nahi nuke. Aldaketa pertsonala zein talde aldaketarengan enfokatu nahi dut, horietan baitago, horren beharrezkoa dugun ALDAKETA SOZIALAREN giltza garrantzitsu bat.

Bada garaia, gure esku dauden aldaketak abiarazteko!! Hainbat esparrutan, elikadura ohiturak, garraio ohiturak, aisia ohiturak, komunikazio modu eta ohiturak, kontsumo ohiturak, aldarrikapena eta herrigintzarekiko ardura maila ezberdinak... bakoitzak bere erritmora, baina badugu nondik hasi. ZEREN ZAIN GAUDE?

Zein aldaketa eragin ditzaket nire baitan? Galdera hauek erantzunez ikus daiteke nondik hasi...

Nire kontsumo jarrera eta ohiturek nola eragiten dute nire osasunean? Eta inguruan?

Nire ekintzek eta egiteko moduek duten ondorioetaz konturatu. Nola eragiten dute nire ohiturek ingurune hurbilean? Eta mundu mailan? Nire inguruarekiko dudan ardura eta komunikazioa hobetzeko zer egin dezaket? (Errealistak izan, gauza egingarrietan pentsatu) Aldaketa ASMOA, EKINTZARA eramatea poliki-poliki baina etenik gabe, bizitzaren alor guztietan. Eredu berriak sortzeko ASKATASUNA, SORMENA, HASERREA eta MAITASUNAZ baliatu.

Bukatzeko, banakoen talderatzeak sortzen duen INDARRAZ jabetu eta maila pertsonalean gauzatzen ditugun aldaketen aldarrikapena plazaratu. Saiatu aldarrikapena inguru hurbilekoekin konpartitu eta saretzen: etxea-auzoa-eskola-herria-administrazio mailara iritsi arte.

Osasuntsua bezain beharrezkoa da, gure eguneroko bizitzan aldaketari lekutxo bat egitea!!

AHAL DUZUN GUZTIA EGIN, EZ UTZI AUKERA PASATZEN!!

Kasketaldiak ulertzen esku-hartzeko irizpideak izateko

Koldo Gilsanz — 2011-12-14T09:59:52Z

Guraso askok, haurren garapenaren momentu batetik aurrera, hauekin harremana borroka baten modura bizi dute. Esnatzea, gosaltzea, bainua hartzea edo eta jertsea jarri behar izatea, bat batean, haserrealdi desproportzionatu batean bihurtu daiteke. Kasketen aroa hasi da.

Hemen nabil zuekin partekatu nahi dudan mezu bati forma emanez. Kostatzen zait, nahiko nuke ondo egin, zuentzat ulergarria izatea, eta motibagarria ere aldi berean. Ez nuke astunegia izan nahi, baina sinplista izateak beldur handiagoa ematen dit oraindik. Ez naiz errezeten aldekoa. Psikologia ez da egiaren jabe, bakoitzari lagundu behar dio bere egia osatzen. Eta helburu horrekin partekatu nahi ditut zuekin niretzat, hala lanean nola bizitza pertsonalean erabilgarri suertatzen zaizkidan ezagutza batzuk, guraso eta seme-alabaren arteko harremana ulertzeko, baita batzuetan ulertezinak ematen duten kasketaldiak gertatzen direnean ere. Bagoaz!

Kasketaldiak ez dira ume guztietan ematen, baina ematen direnean hezkuntza erronka handienetarikoa izaten dira. Batzuetan liskarrak egunero gertatzen dira, baita maizago ere, eta horrelakoetan oso zaila da hezteko beharrezkoa den indarra mantentzea. Saiatu gaitezen ulertzen noiz eta zertarako ematen diren erreakzio bortitz hauek, ondoren haiei eman beharreko erantzunaz hausnartzeko eta pizten diren emozio desatseginetan behar baino indar gehiago ez galtzeko.

Kasketaldiak garapenaren momentu batean agertzen dira, atxikimenduaren garapenean funtzio bat dutelako. Beraz, goazen partez parte:

Zer da atxikimendua?

Atxikimendua jaioberria eta bere zaintzaile nagusien arteko harremana da, familiaren gainontzeko harremanen sarean toki berezia duena, eta espeziearen bizirautea sustatzeko mesedegarriak diren jokaera, pentsamendu eta sentimenduak aktibatzen dituena bai zaintzailerengan baita haurrarengan ere. Gizakiok oso gaitasun maila baxuarekin jaio egiten gara, eta horri esker gure nerbio sistemaren garapenaren parte handi bat jaio eta gero ematen da, ingurugiroarekin elkarrekintzan. Horrek aberastasun handia suposatzen digu, baina ordaindu beharreko prezioa ere handia da: bizitzako lehenengo urtetan helduen dependentzia handia.

Menpekotasun hori asetzen dela ziurtatzeko, garapenaren poderioz atxikimendu sistema deritzona finkatu egin da. Honen xedea oinarrizko behar psikologiko bat asetzea da: baldintzarik gabeko eta iraunkorrak diren lotura afektiboak izatea, ziurra eta babestua sentitzeko.

Nola eta noiz sortzen da?

Lotura hau ezartzean haurra ez da elementu pasiboa. Bere aurpegi borobilarekin, gizakiongandik datozen estimuluekiko lehentasunarekin, maitekiro botatzen digun irribarrearekin, besarkatzeko erreflexuarekin edo eta elkarrekintza sinkronizatu sinpleetan parte hartzeko gaitasunarekin helduen atentzioa eta berarekiko sentimendu positiboak eragiten ditu.

Ildo berean, zaintzaileek ere atxikimendua faboratzen duten jokaerak azaltzen dituzte, besteak beste gertutik hitz egitea, kontaktu fisiko ugaria, begirada mantentzea, hitz egiteko modu berezia, aurpegi keinu handizkatuak, haurraren deiei erantzutea, etb…

Horrela, pixkanaka pixkanaka, ezarri egiten da bi pertsonen arteko harreman sinbiotikoa (gaur egun badakigu atxikimendu figura bat baino gehiago izan daitezkeela. Are gehiago, erreferentzi figura bat baino gehiago izateak haurraren malgutasuna faboratzeagatik positiboa ere badela esan dezakegu).

Atxikimendua berez zazpigarren hilabetearen inguruan aktibatu egiten da. Momentu honetan haurra, atxikimendu figurak bereizi ez ezik, hauen faltan aztoratu egiten da. Ondo gogoratzen dut nire arrebak garai horretan iloba nagusia zaintzen utzi ninduela, eta ez zion negar egiteari utzi ordu bete batetan!

Zertarako balio du atxikimenduak?

Behar fisiologikoen asetzea bultzatzeaz gain, behar psikologikoen asetzean ere zeresan handia du atxikimenduak: gordelekua da. Haurrak lau hankatan ibiltzen hasten direnean atxikimendu figuratik aldentzeko saiakerak egiten hasten dira. Horrela hasten dira beraien aldentzeagatiko antsietatearekin jolasten eta berori erregulatzen ikasten dute, adibidez, izkutaketan jolasten.

Momentu honetan ingurua miatzen hasten dira, eta miaketa horretan buru-belarri aritzeko ziurtasuna sentitu behar dute. Haurrak egoera berri baten aurrean bere amaren begirada bilatuko du, jakiteko egoera ziurra den ala ez, jakiteko lasai miatzen jarraitu dezakeen ala ez. Amarekin kontaktu bisualak lasaitasuna ematen dio.

Hala ere, denboraren poderioz, amarengandik aldentzen joango da. Ikasiko du harreman sinbiotiko hori bi pertsonek osatzen dutela eta, bat ez direnez, berak ezetz esan dezakeela konturatzen da. Oposizioa eta rebeldia ezagutu ditu!

Zertarako balio dute kasketek?

Momentu horretan hasi daitezke kasketak agertzen. Haurra izaki independientea dela konturatu da eta horrek ematen dion boterearekin esperimentatzen hasten da. Horrela, kontrakotasuna sentitzen duenean, ezetz esan eta haserretu egiten da. Hau borondatearen hazia da (helduaroan ezetz esateko, haserretzeko, zailtasunei aurre egiteko… balioko diona), oso baliotsua beraz. Ikasi dezagun hau nola zaindu, haurrak errotik moztu behar izan ez dezan.

Haur hauekin modu prebentiboan egin dezakeguna aukerak ematea da. Hotza egiten duenean, aukeran eman txamarra berdea ala morea jarri. Haiek aukeratu dutela sentitzen badute, ez dute ezezkoaren beharrik izango.

Baina hala ere, nahiz eta detaile txikietan hautatzeko aukera eman, horrek ez ditu kasketa guztiak saihestuko. Beraz, jakinda haien garapenean horren garrantzitsuak direla, ikus dezagun haiekin zer egin.

Nola eskuhartu haurren kasketen aurrean?

Lehenik eta behin, jakinda horren baliotsuak direla, ez dira zigortzen ezta erreprimitzen ere. Web gune honetan bertan autoritatea eta autoritarismoa ezberdintzen duen artikuluan oso ondo azalduta dagoen bezala, autoritateaz jokatuko dugu eta haientzako onena dena gogoan edukita eskuhartuko dugu.

Haurrek behar dutena mugak dira; izan ere oposizioa egiten badute, muga hauek existitzen direla ziurtatzeko egiten dute, eta horrelako frogetarako esparrurik egokiena atxikimendu harremana da. Imagina ezazue lau erreiko errepide batetik gidatzen zoaztela, eta halako batean, trafiko asko dabilen puntuan, erreiak banatzen dituzten marrak desagertu egiten direla. Ziurrenik beldurra sentituko genuke, marrak jartzearen arduradunarekiko haserrearekin batera. Momentu honetan ere haurrek atxikimendu figurengandik behar dutena ziurra eta babestuta sentitzea da.

Erreferente ezberdinen arteko adostasuna ere ezinbestekoa da. Bestela, haurrak ikusten baldin badu batek muga jartzen dionean bestearengana penaz joan daitekeela bere desioa lortzeko, errepideko marrak borratzen ariko gara, haurrari gure artean liskarrak sortzeko boterea ematearekin batera. Neurri hezitzaileei buruzko eztabaidak kasketaldia pasa eta gero eta intimitatean eduki behar dira.

Kasketa harrapatzen duenean, askotan jendearen aurrean, ikasi duelako orduan kasu gehiago egiten zaiola, hartu egingo dugu eta aparte eramango dugu, berarekin kontaktu fisikoa mantenduz eta haserrea pasatzen lagunduko diogu: “haserre zaude, kasketa bat izaten ari zara, lasai, pasako zaizu. Ni zurekin nago…”

Lasaitasunez erantzutea ez da bat ere erraza, inplikazio emozionalak handiak izan daitezkeelako. Haurrarengandik erasotua sentitzen banaiz, bere kontra egiteko edo bertan bakarrik uzteko inpultsoa sentituko dut. Baina horrelakoetan transmititzen diodan mezua “haserre bazaude ez zaitut maite” izango litzateke.

Aldiz, ulertzen badut kasketaldiak haurraren tenperamenduagatik sortzen diren erreakzioak direla, ez naiz erasotua sentituko eta bere ondoan gelditu ahal izango naiz emozio hori erregulatzen ikasi dezan. Ondoren, pasatu zaionean, bere erreakzioari erreferentziarik egin gabe, jarritako mugaren inguruan berba egin dezakegu, negoziaziorako atea irekiz, baina autoritatean mantenduz, gogoratuz neu naizela errepideko marrak margotzearen arduraduna.

Argazkiaren iturria

Gabonak: nola aukeratu jostailu egokia?

Itsaso Pagoaga — 2011-12-13T08:58:59Z

Galdera hauxe da, sasoi honetan, guraso askoren buruan bueltaka dabilena. Eskatutakoa erosiko diot edo nik aukeratutakoa? Aukeratu dudan hori aproposa izango ote da beretzat? Nahikoa jostailu aukeratu ote ditut? Tankera honetako galderak, maiz entzun ohi ditut garai hauetan.

Egoera honen aurrean, jostailu egokia aukeratzeko hainbat argibide eta gomendio azaltzen saiatuko naiz, honako artikuluan.

Hasteko esan beharra dago, jostailu egoki bat aukeratzeko hainbat faktore eta ezaugarri kontutan hartzeak berebiziko garrantzia duela. Horietako batzuk hauek dira: haurraren garapen ezaugarriak eta merkatuan edo eskaintzen diren jostailu motak ezagutzea. Bi faktore hauek azaldu ondoren, amaieran jostailuaren aurrean gaudenean kontuan izan beharreko gomendio batzuk azalduko ditut. Hasi gaitezen bada!

Lehen esan bezala, jostailu bat aukeratu aurretik, suposatzen da badakigula nor den jostailu hori hartuko duen haurra. Baina ba al dakizkigu haur horren garapen ezaugarriak? Izan ere, 2 urteko haur batek eta 10 urteko beste batek ez daude fisikoki, kognitiboki, afektiboki eta sozialki garapeneneko etapa berdinetan. Bi urteko haurra, hasi berria da hizkuntza garatzen eta 10 urtekoak dagoeneko oinarrizko hizkuntza menperatzen duela esan genezake. Horretaz gain, eta adibide modura, nabaria da 10 urteko haurra gai dela beste haurrekin jolasteko eta bi urteko haurrak ez dakiela oraindik gainontzeko haurrekin jolasten. Beraz, jostailu hartzailea garapeneko zein etapa edo prozesutan dagoen jakitea garrantzitsua da jostailua aukeratu aurretik.

Bestalde, merkatuan edo eskura ditugun jostailuen artean zein eskaintza dagoen ezagutzeak, aukeraketa erraztu diezaguke. Gaur egungo jostailu ekoizleek, eskaintza sailkatzeko ESAR izeneko sistema batean lau jostailu mota bereizten dituzte. Sistema horretatik kanpo bestelako jostailu motak ere badaude, baina oso urria da hauen inguruko informazioa. Hurrengo lerrotan jostailu mota bakoitza azaltzen saiatuko naiz eta bakoitzetik pare bat adibide eskainiko ditut, hobeto uler dadin:

-Eraikuntza jostailuak: Piezak, gain jarri, elkartu, bota etb. bezalako jarduerak eskaintzen dituen jostailu motak dira. Aproposak, arrazonamendua, antolaketa espaziala, edota begi-eskuen arteko koordinazioaren garapena lantzeko. Jostailu mota hau, adin desberdinetako haurrentzako dira aproposak. Izan ere, garapenaren arabera erraztasun edo zailtasun handiagoa eskatzen duten jostailuak aurki genitzake multzo honen barruan. Adibidea: Buruhausgarria eta mekanoa

-Jostailu sinbolikoak: Imitazio eta irudikapenean oinarritzen diren jolasa ahalbidetzen duten jostailuak dira. Hauen bidez, haurrak bere ingurune hurbila antzezteko aukera izaten du, batzuetan abstrakzio maila baxuagoaz eta besteetan, altuagoaz. Jostailu mota hauek, bi urtetik aurrera erabili daitezke. Adibidea: mozorroa, sukaldetxoa eta panpina.

-Ariketa jostailuak: Jostailu hauen bidez, izen bereko jolasa ahalbidetzen da. Ariketa jolasa, haurrak burutzen duen lehendabiziko jolasa da, ekintza batek eragindako ondorioak sortutako bat-bateko plazerak eragiten duen errepikapen jolasa da. Jolas mota hau aurrera eramateko, askotan ez dugu jostailurik behar baina, bestela hona hemen adibide batzuk. Adibidea: Pilota, zintzilikarioak eta xiba.

-Arau jostailuak: Orokorrean, jostailu mota hauek dendetan lau urtetik gorako haurrentzat izango balira bezala aurkezten dituzte. Jostailu mota hauek, bakarka edo taldean jolasteko dira. Eta normalean, jolasean, helburu bat lortzeko, arau edo jarraibide batzuk bete behar dituzte haurrek. Oso aproposak dira, hizkuntza, oroimena, arrazonamendua edota atentzioa bezalako prozesuetarako. Baina batik bat, jendarteko arauak barneratzeko ikasteko dira aproposak, txandak errespetatu, besteen iritziak kontuan izan etab. Adibidea: bikote jolasak, partxisa eta galde-erantzunez osatutako mahai jolasak.

Aurrez azaldutako jostailu motak, jostailu ekoizleek ezarritako sisteman kokatzen direnak dira. Baina horietaz gain badira beste jostailu mota batzuk: Jostailu teknologikoak, jostailu kooperatiboak eta etxean egindako jostailuak.

-Jostailu teknologikoak: Jostailu mota hauen barruan kokatzen dira kontsola eta bideojokoak, bai eta ordenagailuko jokoak ere. Jostailu mota hauen barruan, gai, irudi eta elementu desberdinak dituzten jokoak aurki genitzake. Adin tarteari dagokionez ere, oso esparru zabala hartzen dute jostailu hauek. Gaur egun, 4 urterekin dagoeneko ordenagailuarekin trebatzen hasten baitira haurrak eskoletan. Jostailu mota hauek oso erakargarriak dira haurrentzat, eta mesfidantza dezente eragin duten arren, esan beharra dago jostailu aproposak direla, begi-eskuen arteko koordinazioaren garapenerako bai eta arretaren garapenerako. Aurrez esan bezala, hainbat irudi edota mezu zabaltzen dituzte jostailu mota hauek eta garrantzitsua iruditzen zait, horrelako jostailuak aukeratuz gero bi ideia azpimarratzea: Bat, jostailuaren edukian arreta ipintzea. Hau da, jostailuak izan ditzakeen edukiak (biolentzia, sexismoa...) desegokiak izan daitezkeelako haurrarentzat. Eta bi, ematen diogun erabilerak (jolasean ematen dugun denbora eta modua, lagunduta edo bakarka jolastea ez baita berdina), eragin negatiboa izan dezakeela haurraren nortasunaren garapenean. Beraz, jostailu teknologiko bat aukeratzerakoan, kontutan izan jostailuaren edukia, jostailuaren hartzailea eta jostailuarekin igaroko den denbora.

-Jostailu kooperatiboak: Jostailu mota hauetan, haurrak elkarren aurka lehiatu beharrean, elkarren artean lagunduz gainditu behar dute jokoak aurkezten dien erronka. Ez dira oso jostailu ezagunak, nahiz eta gero eta zabalduago egon. Baina oso aproposak dira, gaur egun dagoen demaseko lehiakortasunari aurre egiten laguntzeko. Gaur egun oraindik, kosta egiten da horrelako jostailuak ohiko dendetan aurkitzea, izan ere gehienak atzerrian ekoiztutakoak baitira. Zorionez, Euskal Herrian badira, jostailu kooperatiboak itzuli eta merkaturatzen dituzten elkarte eta dendak. Gipuzkoan esaterako Kometa izeneko jolas kooperatiboen etxea dago.

-Etxean egindako jostailuak: Izenak berak esaten duen bezala, etxean egindako jostailu hauek adin tarte guztietarako dira aproposak. Birziklatutako edo etxean ezertarako behar ez ditugun materialekin egindako jostailuak dira. Batzuetan, merkaturatutakoak baino iraunkortasun eskasagoa dute baina, sortze prozesuan lantzeko aukera eskaintzen duten gaitasunek merezi dute. Izan ere, etxean jostailuak egiteak, haur eta helduaren arteko harremana hobetzen laguntzeaz gain, oso aproposak dira, birziklapena, sormena, lana antolatzeko eta baliabideak kudeatzen ikasteko. Gaur egun gainera, sarean eta liburutegietan birziklapena landuz egin daitezkeen hainbat jostailuren argibideak ditugu eskura.

Haurren ezaugarriak eta eskura ditugun jostailuak ezagutu ostean, jostailua aukeratzeko ordua iritsi da. Une horretan baina, beste honako gomendio hauek aintzat hartzea garrantzitsua iruditzen zait. Hona hemen, labur-labur:
1-    Jostailuak dibertigarria izan behar du. Eta gai izan behar da haurraren interesa mantentzeko.
2-    Haurraren imajinazioa eta fantasian eragiteko gai izatea komeni da. Oso sofistikatuak diren jostailuek, maiz, mesede gutxi egiten baitiote haurraren garapen intelektualari.
3-    Aukeratutako jostailua, haurraren garapen mailara egokitutakoa izan behar da. Ez aspertzeko, ez eta frustrazioak eragiteko.
4-    Jostailuak, funtzionamendurako eta jolaserako araua edo azalpenak izan behar ditu. Komeni da arretaz begiratzea, arau edo jarraibide horiek zein hizkuntzatan dauden.
5-    Estetikoa izan behar da. Jostailua ondo egindakoa izan behar da, amaiera aproposak dituena eta lehenengo erabilian apurtuko ez dena.
6-    Komeni da, hainbat erabilera ahalbide eskaintzea. Taldean edo bakarka jolasteko aukera eskaintzea edota adin desberdinetarako baliagarria izatea.
7-    Talde jolasa sustatzea komenigarria da, bakarkako jolasaren aurrean.
8-    Jostailuak ez du sexuaren araberako ezberdintasunik adieraziko.
9-    Apurtzen denean, konpontzeko erraza izatea komeni da.
10-    Segurtasun baldintza guztiak pasatu dituenaren ziurtagiria izan behar du, CE ikurrarekin adierazita.
11-    Jostailu teknologikoetan komenigarria da PEGI izeneko etiketazio sistema edukitzea. Sistema honen bidez, jostailu teknologiko horrek adinaren eta edukiaren inguruko informazioa adierazten dute. Europar Batasuneko hainbat herrialdeetan etiketazio sistema hau derrigorrezkoa da. Espainiar Estatuan ez da horrela, baina komenigarria da horretan erreparatzea. Eta etiketarik ezean, dendariari jostailu teknologiko horri buruzko informazioa eskatzea.

Ikusten duzuen bezala, ez da ariketa erraza jostailu aproposa aukeratzea. Informazioa eta denbora eskatzen ditu. Etxeko erosketak egiteko edota galtza berriak erosteko hartzen dugun patxada berdinarekin aztertu beharko genituzke, gure seme-alaben eskuetan ezartzen ditugun jostailuak. Baina hala ere ez ahaztu, haurrarentzako jostailurik onena zu zeu zarela.

Zorte on aukeraketarekin eta arrakastatsuak diren!

Zure umearen azaleko etsaiak

Jabier Agirre — 2011-11-30T14:36:04Z

Garatxoak, dermatitis atopikoa, moluskuak, zorriak,… ez dira oso kontu larriak, baina bai, ordea, molestia eta endredo ugari sortzeko adinakoak. Horregatik, gaurko lan honetan arazo horiei nola aurre egin ikusiko dugu.

Umeari erupzio edo negal txiki bat azaldu zaiola, eta pediatrarengana segituan. Askotan kontsultara joateko arrazoia beste bat izan bada ere, gurasoek aukera aprobetxatzen dute haurrari larruazalean zer atera zaion galdetzeko (lehen mailako arretako kontsulta guztien % 6 inguru hartzeraino). Izan ere, ume txikien larruazala oso sentibera da, eta erresuminak, gorriuneak edo azkura oso erraz azaltzen dira etxeko txikietan. Beraz, gaurkoan azaleko gaitzik usuenak jorratuko ditugu.

Pixoihalagatiko dermatitisa
• Sintomak: Pixoihalak estaltzen duen azala gorritua eta zertxobait handitua dago. Haurra urduri dago, ezinegonik, eta negarrari ekiten dio itxurazko arrazoirik gabe. Ume koxkortuagoek hatz egiteko joera ere izan dezakete.
• Zer da?: Umeak elikagai solidoak jaten hasten direnean batik bat agertzen den erupzioa, hortzak ateratzen direneko garaiekin edo beherakoekin batera ere ager daitekeen arren.
• Zer egin?: Prebenitzea errazagoa da gehienetan sendatzea baino. Erasandako zona horrek ahalik eta garbien eta lehorren egon behar du. Horretarako, pixoihalak maiz samar aldatu behar dira (pixoihalik onena ez da gehien xurgatzen duena, bizkor aldatzen dena baizik), azala urarekin eta xaboi suabearekin garbitu behar da, umeak pixoihalik gabe egon beharko luke denbora puska batean, eta gauez zink oxidoz egindako pomada bat erabili beharko da.
Baina arazoa agertu baldin bada, pixoihala aldatzen den bakoitzean, zona hori ur epela erabiliz garbituko da, ondo xukatutako esponja batekin, azala sekula ere igurtzi gabe. Oloarekin egindako xaboia erabili behar da, eta urarekin ondo-ondo aklaratu. Ondoren airean lehortzen utzi, edo lehorgailuarekin bestela (aire hotzeko posizioan). Eta ez da talko-hautsik erabili behar.
• Noiz joan pediatrarenga?: Hirugarren egunerako umeak ez badu hobera egiten, edo lo gaizki egiten badu, azala gorri-gorri edo odoletan badauka, babak agertzen badira, edo gorriuneak pixoihalak estalitako zona baino harago zabaltzen badira.

Zorriak
• Sintomak: Umeak azkura dauka, garondoan eta belarrien atzealdean batez ere. Sarritan lepoaren atzealdeko gongoil linfatikoak ere handituak agertzen dira.
• Zer dira zorriak?: Parasito batzuk dira, bere fase helduan detektatzen zail samarrak. Askoz errazago ikusten dira ileetara atxikiak dauden partzak, ume batetik bestera erraz transmititzen dira, harreman edo kontaktu pertsonalaren bidez, eta umeek elkar partekatzen dituzten orrazi, jostailu edo objektuen bidez.
• Zer egin?: Bi urtez azpiko umeen kasuan egokiena metalezko orrazi bereziak erabiltzea da, partzak kanporatzeko, eta silikona moduko xanpu berezi bat erabiltzea, xanpua eman ondoren ilearen gainean lehortzen uzten da eta horrela zorriak asfixiaz akabatzen dira. Tratamendu hori ez da toxikoa, eta 7-10 eguneko tartearekin bi txandatan aplikatuz gero nahiko eraginkorra gertatzen da. Bi urtetik gorako umeen kasuan badira zorriak akabatzen dituzten beste produktu intsektizida batzuk ere, baina batez ere berriro ere ez kutsatzen erakutsi behar zaie (higieneko neurrien bidez).
• Noiz joan pediatrarengana?: Xanpu egokia hiru aldiz erabili ondoren zorriak desagertzen ez badira (tratamenduekiko erresistente bihurtzen dira). Kasu gutxitan gertatzen da hori, baina orduan tratamendua aldatu beharra dago, eraginkorra izango den botika topatu arte.

Dermatitis atopikoa
• Sintomak: Larruazalak lesio gorri eta lehorrak izan ohi ditu. Azkura ere oso nabarmena izaten da, eta sentsazio desatsegin horren eraginez umeak, txiki-txikitatik, oso minbera eta suminkor daude.
• Zer da?: Atopiaren azaleko agerpena, asmarekin, errino-konjuntibitisarekin edo elikagaiekiko alergiarekin batera azaltzen dena. Dermatitis atopikoaren prebalentziak gora egin du azken hamarkadetan, eta adituen ustez bost umetik batek jasaten du gaur egun. Bizitzako aurreneko urtearen barruan agertzen da normalean, umeak bi edo hiru hilabete dituenean, eta gaitz kronikoa da. Sarritan osagai hereditarioa dauka, eta familian (guraso edo senideen artean), badaude beste paziente atopiko batzuk ere.
• Zer egin?: Brote gogorra agertuz gero, honako pauta hauek jarraitu beharko dira:

Ume bi egunez behin dutxatu, ur epelarekin besterik gabe. Xaboia, azal topikoentzako berezia, benetan zikin dauden zonetan bakarrik erabiliko da
Lehortzeko ukituak bakarrik erabili, inoiz igurtzi gabe.
Azala oraindik ere heze dagoela, erabili kortikoide-kremak dermatitisak erasandako zonetan, eta krema hidratatzaileak gainerako zonetan.
Kotoizko jantziak erabili, ez sintetikoak.
Ez erabili suabizante edo leuntzailerik arropa garbitzerakoan.
Etxean hezetzaileak eduki eta erabiltzea oso garrantzitsua da, ingurugiroa heze mantentzeko.

• Noiz joan pediatrarengana?: Dermatitis atopikoa tratatzeko asmoz, pediatrak errezetatutako produktu hidratatzaile bereziekin lesioak hobera egiten ez badute.

Garatxoak
• Sintomak: Haurtzaroan garatxo lauak dira arruntenak, lesio lisoak, kolore marroi-horixka dutenak, batez ere aurpegian azaltzen dira.
• Zer dira?: Giza papilomaren birusak eragindako azaleko tumore edo koxkor txikiak.
• Zer egin?: gehienetan bere kasa desagertzen dira, aparteko ezer egin gabe, baina krioterapia bidez edo produktu kimiko bereziekin ere desagerraraz daitezke nahi izanez gero. Kutsapenaren prebentzioa zaila da, baina garatxorik mingarrienak —oin-zolakoak— ager ez daitezen, komeni da haurra oin hutsik ez ibiltzea, etxean eta batez ere leku busti eta hezeetan, igerilekuan adibidez.
• Noiz joan pediatrarengana?: Arrazoi mediko edo estetikoak direla medio, garatxoak kendu nahi badira, beti joan beharko da medikuarengana.

Molluscum contagiosum
• Sintomak: Izterretan, ipurmasailetan eta sabelean batez ere, baina baita beste edozein gorputz-ataletan ere, agertzen diren goraune biribildu liso txikiak dira, haragi kolorekoak, erdian sakonune moduko bat dutenak. Ez dute minik ez azkurarik ematen.
• Zer dira?: Poxabirus izeneko birus oso kutsakorrak sortutako lesioak, berandu baino lehen kentzea komeni direnak.
• Zer egin?: Banan-banan erauzi behar dira, anestesia lokalarekin, elkarrekin konbinatzen diren hainbat teknika erabiliz (krioterapia, lesioak kongelatuz, laserra baliatuz, arraspatuz, etab.) eta tratamendua botikekin osatuz.
• Noiz joan pediatrarengan?: beti, espezialistak ahalik eta lasterren erauzi ditzan. Lesioak zabaldu egiten baitira, ekzemak sorrarazten dituzte, etab. Moluskuak garatxoak baino askoz ere kutsakorragoak, ikusgarriagoak dira, eta endredo eta eragozpen gehiago eragiten dituzte.

Ahotsa zaintzen

Maider Egino — 2011-11-18T08:55:40Z

Ahots arazoak gero eta ugariagoak dira gure gizartean; hala ere, beti lotzen dugu irakasleen patologiarekin. Gaur egun, aldiz, esan beharra dago gero eta pertsona gehiagok izaten dituztela ahots arazoak, eta, noski, haurretan ere gero eta nabariagoak dira.

Gehienetan, mutilek izaten dituzte umetan ahots arazoak; beraien jolasetan ahotsa ateratzeko erabiltzen duten organoak asko behartzen dituztelako; hala ere badira neskak ere ahots arazoekin.

Ahots arazoari disfonia deitzen zaio eta haurren kasuetan haur disfonia bezala ezagutzen da.

Disfonia detektatzea

Disfonia edozein ahots arazori deitzen zaio, hau da, ahotsak bere kalitatea galtzen duenean esaten da eta era desberdinetakoak aurki ditzakegu:

Disfonia funtzionala: hau ahotsaren erabilera ez egokiarengatik (sobreesfortzuagatik, edota erabilera teknika okerragatik) gure ahotsa izorratzea da.

Disfonia organikoa: ahotseko organoetan aurki dezakegun arazo anatomiko bategatik ahotsa izorratuta izatea; normalean noduluak eta polipoak izaten dira ezagunenak.

Diagnostiko hau medikuak (ORLak) egin behar du; ondoren, arazoari irtenbide egokia emateko.
Gertatzen dena honako hau da: gurasoek, irakasleek edota haurraren inguruan dauden pertsonak haurraren ahotsaren ezaugarri akustikoetara ohituta daudela eta ez dutela inolako arazorik sumatzen haurraren ahotsean, eta, noski, haurrak berak ere beti lotzen du ahots arazoa ondo pasatu duen momentu batekin (udalekuetatik bueltatzea, irteera baten itzulera, futbol partida baten ondorioa, eta abar), eta normaltzat hartzen dute ahotsa galtzea.

Beraz, kasua gogorra izan arte, mina izatera iritsi arte, edo ahots arazoa denboran asko luzatu arte ez diogu inongo garrantzirik ematen, eta ez dugu haurra medikuarenera eramaten.

Garrantzitsua da beraz, adi egotea eta harreta jartzea haurraren ahotsaren kalitateari (askotan, nagusiak bere ahotsaren kalitateari ere garrantzia eman beharko lioke).

Ahotsaren arazoaren arrazoiak

Haurraren ahots arazoen arrazoiak honako hauek izan daitezke:

-    Ahotsa abusatzea, asko hitz egitea, garrasi asko egitea…
-    Senitartekoren batek ahots arazoak izatea, eta beraz, hereditarioa izatea.
-    Arnasketa arazoak: normalean haurrek ezin dute sudurretik arnasa ongi hartu, eta beti ahotik hartzean, asmak eta horrelako gaitzak ere ahotsean kalte egin dezakete…
-    Momentu emozionalak eta arazo psikologikoak izatea.
-    Haurraren inguruan dauden pertsonek ahotsa erabiltzeko patroi ezegokiak erabiltzea eta hauei imitatzea.

Tratamendua eta ahotsaren heziketa

Edozein ahots arazo nabaritutakoan, haurra otorrinolaringologoarenera eramatea komeni da; bertan, adituak diagnostiko egokia egin diezaion, eta ondoren, ezinbestekoa da, logopedarenera bideratzea, errehabilitazio bitartez, gurasoei emandako hainbat jarraibideren bitartez, eta haurraren ahotsaren heziketaren bitartez, arazo honi lagundu eta irtenbidea emateko.

Ezinbestekoa da gurasoen lana ahots heziketa honetan, haurrak oraindik ez baitira kontziente beraien arazoan, eta kontzientzia eta sentsibilitatea izan dezan bere ahotsarekiko; azkenean, ahotsaren erabilera egokia ikasi egiten da eta guztioi datorkigu ondo.

Hala ere, kontutan izan behar da lan luzea eta zaila dela; askotan haurraren inguru osoa sentsibilizatu eta aldatu beharko delako, berak ikusten eta entzuten duena xurgatzen baitu.

Nondik hasi:
-    Hitz egiterako orduan abiadura egokia izan behar dugu, gure arnasketak kontrolatu ahal izateko
-    Hitz egiterako orduan arnasarik gabe ez geratzea
-    Etxeko giroa lasaia izatea
-    Garrasiak eragoztea
-    Ahotsa bolumen egokiaz erabiltzea
-    Haurren sudurrak garbitzea, arnasa sudurretik hartu ahal izateko
-    Hidratatzea: likidoak edan eta noizbehinka lurrinak egitea
-    Ahotsarekin imitazioak eragoztea
-    Ahotsa asko deskantsatzea; batez ere, egun luze baten ondoren
-    Banan-banan hitz egitea
-    Ondo ahoskatzea

Argazkiaren iturria

Gaztetxoak haurdun gelditzen dira

Larraitz Arando — 2011-11-14T08:27:25Z

Aurreko astean guraso.comen Madrilgo Complutense Unibertsitatean nerabeen haurdunaldian inguruko ikerketen ondorioak irakurri genituen. Datuek estatu espainolean gero nerabe gutxiago haurdun gelditzen direla zioten.

Datu positiboa iruditu zait. Halere ez dugu ahaztu beste aldeak hor diharduela. Hau da, gure inguruan oraindik ere gaztetxo asko haurdun gelditzen dela. Eta gainera, errealitate hau ezkutatzeak ez digu mesede egiten. Orain arte ezkutuan izan dugu gai hau baina guztion osasunerako eta batez ere haurdun gelditzen diren neskentzat, errealitate hau azaleraztea garrantzitsua da. Azalerazi eta bere tokia emanda errealitate hau existitzen dela onartuko dugu. Horrela honen aurrean ditugun, beldur, pentsamendu, jokaerak … landu ahal izango ditugu. Existitu ezean, ezin horrelakorik egin.
Halere ez oker ulertu esandakoak, ez bainator Margarita Delgadoren ikerketaren kontrakoa adieraztera. Haurdun gelditzen diren gaztetxoen haurdunaldi ikusezinak azaleraztera baizik. Hau dela eta, guraso.com-eko tarte hau gaztetxoen haurdunaldiei eskainiko diet. Nolabait, errealitate honi jendartean dagokion tokia ematen hasteko.

1. Gaztetxoak haurdun gelditzen dira.
Ez dakit Euskal Herriko beste herrietako errealitatea zein den baina Arrasate inguruan behintzat gaztetxo asko gelditzen dira haurdun. Datu zehatzak ez dakizkit baina dakidana da Arrasateko Udaleko Sexologia Zerbitzuan aritu naizen bitartean, behin eta berriro errepikatu ohi den eskaera bat izan dela. Baliteke gehienen adina 16 urtetatik gorakoa izatea; 17, 18, 19 ... Baina Madrileko ikerketa horrekin alderatuz, gurera perfil guztietako neska-mutilak etorri dira; herrian jaiotakoak, diruz estu dabiltzanak, ikasketadunak, ekonomikoki arazorik ez dutenak, etorkinak, ...
Ahalik eta modu goxoenean saiatzen gara gerturatutako gaztetxoei laguntzen. Baina sinets, gehienak estu eta larri etortzen direla. Beldurtuta eta sentsazio txarrekin.

2. Haurdunaldi klandestinoa
Neska nerabe nahiz gazte batentzat prozesu honetatik pasatzeak ondorio gogorrak izaten ditu. Ondorio psikologiko, fisiko eta sozialak. Egoera horretan, guzti hauei aurre egiteko indarrak batzea zaila izaten da eta gordeta eramanez gero, ondorio sozialak saihestu daitezke. Ondorioz, haurdunaldiaren inguruko erabaki guztiak isiltasunean eramatea oso ulergarria da.

3. Sozialki zigortuak
Euskal Herriko kultura zurrun honetan nahi gabe hardun gelditzea ez da oraindik ongi ikusia: errore bat da, arinkeriaz jokatzearen ondorio bat, nolabait dabiltzan horiei gertatzen zaiena, ez jakinak diren horiei gertatu dakiekeena, alkoholaren gehiegikeriaren ondorio …
Ez dut uste gurekin egon diren neskak buru arinak direnik, ez eta ez jakinak … Hau behin eta berriro gertatzeko arrazoien zerrenda luzea da. Baina erruduna ez da haurdun gelditzen den neska hori. Kaltetua baizik.

4. Psikologikoki gogorra.
Nahi ez eta haurdun gelditzea golpe galanta da neskentzat. Horrek auto estimuan eragina zuzena izaten du. Berria jasotzean, huts egin duenaren sentsazioa bizi izan ohi dute askok. Bakardadea. Berak jakin baitzekien zer ez zuen egin behar eta egin duenez, bere burua zigortzen du behin eta berriro. Ez da sentsazio erreza hori. Errudun sentitzen da. Errua berea dela sinesten du. Berea soilik.
Gerora haurdunaldiarekin zer egin erabakitzeko kezkak eta beldurrak sortzen dira askotan. Denbora ez baita aldeko izaten. Abortatzeko pasatzen den egun bakoitza erabakigarria izaten baita. Hau dela eta, presio horren azpian erabaki beharko du zer egin nahi duen haurdunaldiarekin. Bere bizitzarekin.
Bestalde, prozesu honetatik pasatzeak psikologikoki alde positiboak ere izan ditzake. Epe motzean heldutasun psikologiko bat ematen da neska askotan. Erabakietarako lehentasunak aukeratzerakoan, bizitzaren ikuspuntuan, harreman intimo eraikitzaileagoen bidean, arriskuak ikusterakoan... Guzti hau lortzeko ez da prozesu gogor honek honetatik pasa behar baina pasatzen duten askotan, azeleratu egiten da heldutasun hori.

5. Beldurrak.
Ziur haurra izatea erabakitzen duten neskei kezka eta beldur ugari sortuko zaizkiela. Dena den, ama gaztetxoen gaia beste baterako utziko dugu eta gaur haurdunaldia etetea erabakitzen duten nesken ohiko beldurrak ezagutuko ditugu. Bakoitzak bere beldurrak izan arren, batzuk errepikatu egiten dira:
•    Sozialki baztertua izatea.
•    Gurasoen espektatibak ez betetzea: “Jada ez naiz beraiek uste zuten alaba ona edo perfektua”.
•    Aurrerantzean beste mutilek berarekin harremanik ez nahi izatea: “ Agian abortu bat izan dudala zabalduz gero, ez du edonork nerekin harremanak izan nahiko”.
•    Osasunean ondorioak.
•    Ebakuntzari beldurra: Zer egingo didate? Anestesia bai? Han egin behar dut lo? Hankak zabalik egon behar al naiz? Emakumezko batek egingo dit ebakuntza? ...
•    Gerora haurrik ezin izatearen beldurra: Orain abortatzen badut, hemendik 10 urtetara haurrak izateko arazorik izango al dut?...
•    Pentsamendu deserosoak: Nolakoa izango zen barruan nuena?
•    Dirua lortzearen kezka. Nondik lortuko dut 450€?
•    Gurasoak jakitearen beldurra. “ Hilko naute. Jakinez gero, hasarretuko dira...”
•    Osasun etxean datuak babestearen beldurra. “Datuak babesteko eskubidea al dut? Nire etxera bidaliko al dute zerbait?, gurasoek jakin al dezakete zer egin didaten? ...
•    Geroko harreman sexualak baldintzatzearen beldurra. “Agian honen ondorioz ezin izango dut sexu harremanetan gozatu, edo baliteke mutilekin berriz oheratzeko beldurra izatea,...”
•    ...
Hauek eta gehiago dira egoera horrek sor ditzaketen bizipenak. Hemen irakurritako esaldiak ez dira asmatutakoak, zerbitzuan sarri entzundakoak baizik.

6. Bizitzak aurrera jarraitzen du.
Beldurrak-beldur, gaztetxoen bizitzak aurrera jarraitzen du.Oraindik ere, haurdun egotea eta abortatzea isilik eraman beharreko kontuak dira. Sekretu pisutsu horrekin beraz, gaztetxoak klasera joaten jarraituko du. Gogo gutxirekin baina kalera irteten, lagunekin elkartzen, irakaslearen txapa entzuten, lagunen kontuak entzuten, asteburuko plan aztoratuak bizitzen, gurasoekin elkarbizitzen... Bakoitzak ahal duen moduan egingo dio aurre bere egunerokotasunari, bere sekretua ezagutzen ez duen errealitate horri.

7. Gurasoei laguntzarik ez
Baliteke alabak nahi gabeko haurdunaldi bat izan eta gurasoak ez jakitea. Gurasoen jarrera edozein izanda ere, lehen aipatutako arrazoiengatik erabat ulerkorra da gurasoekin ez kontatzea. Noski, jakin ezean ezin gaitezke gure alaben bide lagun izan.
Halere bide lagun izan gabe, gurasook gaiarekiko dugun ikuspegi orokorra landu dezakegu. Horretan hasteko errealitate hau onartu beharko dugu; gure herrian, gure familian, gure etxeetan … gaztetxoak haurdun gelditzen direla alegia. Onartze hutsak gaiarekiko ikuspegia aldatzen laguntzen digu. Errealitate hau nahiko ohikoa dela sinesten badugu, drama izatetik zailtasun izatera pasako da. Mintzatu eta konpondu daiteken zailtasun bat. Bertatik ikasi daiteken egoera zail bat. Konpondu daiteken egoera bat.

8. Bide lagun zintzo
Inguruan nahigabeko haurdunaldi bat tokatuz gero eta bide lagun izateko laguntza eskatzen badigute, gauza xume baina oso lagungarriak eskaini diezaiokegu. Bakoitzak bere formulak izango dituen arren, hona baliagarriak izan daitezken gako batzuk:
•    Besarkatu.
•    Berekiko kezka lasai adierazi. Zer moduz dagoen galdetu, entzun, norberaren ezin egona azaldu …
•    Soberan daki berak zer egin behar ez zuen. Errepikatzeak ez dio gehiegi lagunduko. Oraindik ere errudunago sentiarazteko balioko baitio soilik.
•    Berak hartuko duen erabakia errespetatu.
•    Maitasuna senti dezala, egiten duena eginda maite dugula eta beraren ondoan gaudela senti dezala.

9. Paraleloki lantzen
Lehen aipatu dudan moduan, fenomeno hau behin eta berriz gertatzeak badu hainbat arrazoi. Garbi dago honi buelta emateko gakoa sexu hezkuntzan (etxean, ludotekan, kalean, gaztetxokoan eta ikastetxeetan) dagoela. Honen bitartez poliki-poliki bagabiltza arazoaren muinean eragiten; harremanetarako ditugun ereduak zabaltzen alegia. Gure seme alabak informatzeaz gain, sexualki hezten. Hauen fruituak ez dira epe motzean ikusten.
Bestalde, gaur egungo errealitate erotikoak sortzen dituen emergentziazko ondorio aurre egiteko bideak lantzen ari gara. Emergentziazko ondorio horien artean, gaztetxoen haurdunaldiak ditugu. Epe motzean erantzutekoak. Hauei modu teknikoan (ginekologo, pastilla …) erantzuteko bideak bermatzeaz gain, jendartea emozionalki erantzuteko prestu egotea garrantzitsua da.
Ez dago erantzuteko modu bakarra. Bakoitzak ahal bezala egingo du. Gomendio txiki bat soilik: ez epaitu haurdun gelditu den alaba, loba, laguna … Maitasuna eskaini. Maitasuna.

Argazkiaren iturria

Nola hitz egiten diegu etxeko txikienei?

Irati Pagoaga — 2011-11-07T08:34:56Z

Oraingo honetan aztertu edo komentatuko dudan gaiak azken aldian zer pentsatu dezente ematen dit. Kontua zera da: helduok umeei geroz eta okerrago hitz egiten diegun susmoa daukadala.

Parke, eskola edo umeen guneetan belarria pixka bat adi jarriz gero, erraz jabetuko gara hemen aipatzen ari naizena. Geroz eta hizkuntza kaskarragoa erabiltzen dugu.

Hona hemen besteak beste adibide izan daitezkeen batzuk:

- Gaur kakotas egin duzu.

- Bota niri pelotita.

- Ni tein naiz, otaba?

- Galletita jango duzu?

Horrelako esaldien aurrean zer egin, edo nola jokatu? Garbi dago umeen eredua heldua dela eta imitazio bidez ikasten dutela. Umeak imitatuz barneratzen du dena. Horrek esan nahi du, ematen diegun eredua egokia ez bada, nekez sortuko dituela esaldi egokiak. Azken finean, haurrak hizkuntza erreferentzia desegokia izango duelako.

Badago joera bat umeei sinple hitz egiteko. Ez dago zalantzarik umeekin esaldi errazak erabili behar direla, umeen ulermen maila edo abstrakzioa ez dagoelako helduon pare. Baina sinple hitz egiteak ez gaitzala eraman gaizki hitz egitera. Nire irudipena bide honetatik baitoa. Hainbeste sinplifikatu nahi dugu, euskarak berez dituen forma jatorrak ahaztu eta gainera eredu okerrak ematen bukatzen dugula. Hortaz, erabili egitura errazak, zuzenak eta lexiko egokia. Hona zenbait adibide:

- Gaur kaka pila galanta egin duzu. / Hau da kakatzarra egin duzuna. / Zelako kakamordua (kakamokordua).

- Bota niri pelotatxua.

- Ni zein naz, osaba?

- Galletatxua jango duzu?

Hariarekin jarraituz, lexikoaren gainean tradizio landua daukagu euskaraz, eta material asko dago jasota. Material interesgarria eta erabilerraza aurki daiteke haur hizkeraren gainean besteak beste:

http://uztarria.com/euskara/doku/11

http://guraso.com/gurasoentzat-baliabideak/ume-hizkera/haur-hizkera-bergaran

http://www.erabili.com/zer_berri/berriak/dokumentuak/2006/alkarbide_aireportua__kuku.pdf

http://guraso.com/fitxategiak/arrasatekoumeberbetia

Laburbilduz, pentsa dezagun gure umeei eskaintzen ari garen hizkuntza ereduaz. Gehiegi nahastu gabe ere ondo hitz egin dezakegu eta jo dezagun forma errazetara eta gure umetako hiztegira. Ez dago zertan gauza berriak asmatzen ibili beharrik. Eredu zuzena eskaintzea garrantzitsua izango da hizkuntza bera ondo finkatzeko. Garbi dago ama hizkuntza ondo finkatzen bada, gainontzekoak ikasteko ere berme egokia izango dela.

Mugikorrak: kontrola ala askatasuna?

Iratxe Esnaola — 2011-10-26T07:37:15Z

Espainiar Estatuan pertsonak baino mugikor linea gehiago daude: 47 milioi biztanle eta 56 milioi mugikor linea. Zenbat ote mugikorrak aparatu gisa, berria eskuratu eta zaharrak jaso egiten badira.

Camilo José Cela Unibertsitatean eginiko ikerketa baten arabera, Espainiar Estatuan lautik batek bi mugikor edo gehiago ditu eta egiten diren hamar deietatik zortzi hiru minutu baino gutxiagokoak dira.

Datu horiek, noski, gaztetxo eta nerabeak ere barnebiltzen dituzte. Hauetatik %98 mugikor baten jabe da. Mugikorra eskuratzeko adin-tarte ohikoena 8-12 urte bitartekoa da. Soilik %1-k eskuratzen du behin 14 urteak beteta. %80-k opari gisa jaso dute. %70 pozik ageri da, edozein une eta lekutan egonagatik, lokalizatua izan daitekeelako. Eta %88 seguruago sentitzen da mugikorra poltsikoan badu.

Mugikorrak, hortaz, gaztetxo eta nerabeen bizitzetan oso txertatuak dauden gailu elektronikoak dira, noiz eta euren sare soziala eraikitzeko bizitza-faserik garrantzitsuenean daudenean. Baina funtsean komunikatzeko tresna gisa uler daitekeen arren, gaur egun, gaztetxoentzat, mugikorra komunikazio kanal bat baino askoz gehiago da. Eta horregatik, hain zuzen, arrisku-faktoreak ere areagotu egiten dira: osasun arazoez harago, erabilera desegoki bat edo maila etikoan onartezina litzatekeen ekintzaren bat egitea oso erraza baita.

Mugikorra baino gehiago

Gaztetxo eta nerabeek mugikorra, batez ere, lagunekin gelditzeko erabiltzen badute ere, arestian aipatu bezala, eurentzat komunikazio kanal bat baino gehiago da. Aipatu ikerketaren arabera: %56,5-k musika trukatzeko erabiltzen du; % 54,2-k argazkiak ateratzeko; %47,3-k argazkiak partekatzeko; %31-k bideoak grabatzeko eta %6,5-k Internetera konektatzeko.

Esan gabe doa, tresna teknologiko honek bere jabearen gaineko informazioa ematen du eta, hortaz, berdinen taldean prestigioa eta aitortza eskaintzen die. %45 gustura dago ingurukoak bere mugikorra nolakoa den begiratzen jartzen badira. %36 mugikor berrienaren atzetik ibiltzen da, operadoreen 'zaharkitze kalkulatuan' etengabe eroriz. Erabiltzen den modeloak, dituen prestazioek eta ematen dituen aukerek, mugikorraren jabeak berdinen taldean duen lidergo egoeran eragiten du.

Zentzu horretan, beraz, mugikorra, teknikoki, komunikazio kanal bat baino askoz gehiago da, hitz egiteko eta beste gauza askotarako erabiltzen baitute. Baina baita maila sozialean ere, gailu elektroniko hauek gaztetxo eta nerabeen nortasunaren garapenean duten eragina areagotzen ari baita.

Segurtasuna edo askatasuna?

Ikerketan parte hartu duten gaztetxoen %42-k mugikorra gurasoek emana dela baieztatzen du. Gurasoek, gehienetan, seme-alaben presioaren ondorioz eman dietela diote. Baina egia da kontrol gehiago izateko bidetzat ulertzen dela mugikorra. Eta mugikorra denez, kontrol hori ez da eremu fisiko berean ematen, mugikorraren estalduraren eta seme-alabaren saldoaren arabera baizik.

Mugikorrekin, ordea, gaztetxo edo nerabea ez da aurrez baino kontrolatuago sentitzen. Alderantziz. Gaztetxoa erakartzen duena, hain zuzen, kontrol horretatik ihes egiteko aukera da. Euren sare sozialak eraiki eta erreferentziazko taldeak berritzeko etapa erabakigarrian daudenez, mugikorrak, berdinen taldearekin komunikatzeko beharrak asetzen ditu, komunikazio hori, gainera, edozein unetan eta edozein lekutatik eman daitekeelarik. Deiak egiteak baino, deiak jasotzeak 'norbait' direla adierazten die, 'talde bateko kide' direla. Hori da gaztetxoa erakartzen eta asebetetzen duena: bere sozializazioa garatzeko mugikorrak eskaintzen dion askatasuna.

Hori horrela, mugikorra eskuratzeko hasierako arrazoiak indargabetu egiten dira, gaztetxoen arteko komunikazioa baita areagotzen dena, ez gurasoekin dutena. Alegia, gurasoek kontrolerako ulertzen duten gailua, gaztetxoek independentziarekin eta autonomiarekin lotzen dute, euren 'ni'-aren isla bat gehiago baita, komunikatzeko kanal bat izatetik harago.

Erabilera soziala, 'antisoziala' eta arrisku-faktoreak

Komunikatzeko kanal soil gisa ulertzen badugu, kasu gehienetan, gurasoak dira mugikorra eman eta gastua ordaintzen dutenak, seme-alabak lokalizatuak egotearen truk. Gastua kontrolatzen da, bai, gastuak konpartituz edo aurrez ordaintzen diren txartelak erabiliz, esaterako. Baina mugikorraren erabilera egokia ez da eurotan soilik neurtzen. Horregatik, hain zuzen, gaztetxoentzat askatasuna sinbolizatzen du, kontrolatzen zaiena, kontrolatzekotan, kontsumoa delako, ez erabilera, bere esanahirik zabalenean.

Euren adinerako desegokiak diren SMSak jaso ditzakete, bortizkeria maila altua edota pornografia erakusten dutenak. Publizitatearekin bonbardatzen dituzte. Telebistako programetara SMSak bidaltzen dituzte, telebistatik ikus-entzule guztien parte-hartze aktiboa sustatu nahi dela esaten den arren, gaztetxoak direlako horrelakoetan gehien aktibatzen direnak.

Era berean, mugikorrek argazki eta bideo kamerak dituzten neurrian, gaztetxo eta nerabeak grabatuak izan daitezke [ %47 kezkatua agertzen da horrekin; zerbaitengatik izango da ]. Lagunei txantxak egin edo lagunak iraintzeko erabiltzen dituzte, batez ere, grabatzen dutena Internetera igotzeko asmoarekin grabatzen dutelako. Eta mugikorra eskolara eramaten dute, nahiz eta debekatua egon [ %60 debekuaren aurka dago ]. Eta askotan entzun edo irakurri ahal izan denez, irakaslea iraintzeko ere erabiltzen da mugikorra, argazkiak edo bideoak jasoz eta Internetera igoz.

Erabilera desegoki horren guztiaren gainetik ordea, benetan kezkagarria den elementua gaztetxo eta nerabeen sentsibilitate falta da. Hau da, maila etikoan onartezinak liratekeen ekintzak toleratu eta goraipatu egiten dituzte. Eta, horregatik, beharrezkoa da gurasoek mugikorren abantailen, arriskuen, erabilera sozial eta 'antisozialen' inguruko azalpenak ematea.

Mugikorrak eta osasuna

Mugikorrek uhin elektromagnetikoak igortzen dituzte eta eremu elektromagnetiko horrek, eremu elektrikoarekin batera, elektro-kutsadura sortzen du. Erradiazio horiek pertsonen ikusmenerako ikusezinak dira, baina neurgailu bereziekin zehatz-mehatz neur daitezke. Bi erradiazio mota daude: ionizatzailea eta ez-ionizatzailea. Ionizatzaileek berehalako kaltea eragiten dute osasunean, hala nola, erradiazio nuklearrak, X izpiak, eta abar. Ez-ionizatzaileen osasun-kaltea epe luzeragokoa izateaz gain, oraindik ez dago hain ikertua, nahiz eta berauen erabilera are hedatuagoa egon eta, hortaz, pertsona gehiagori eragin. Irrati bidezko transmisioak, telebista eta, besteak beste, mugikorrek sortzen dituzte erradiazio ez-ionizatzaileak. Beraz, mugikorrek, erradiazio ez-ionizatzailea sortzen dute eta, linea elektrikoarekin batera, erradiaziorik arriskutsuenak direla onartu da zenbait ikerketatan. Mugikorrek igortzen dutena eta, noski, antenetatik datorrena.

Europan egin den lehen ikerketa gobernu britainiarrak eskatu zuen 2000. urtean eta Stewart Txostena du izena. Ikerketa horretan ateratako ondorioak oinarri hartuta, Hezkuntza Ministerioak 16 urtetik beherakoei mugikorren erabilpena debekatu zien, ikasle askok, mugikorraren gehiegizko erabileraren ondotik, estres, insomnio, antsietate eta hiperaktibitate igoera bat erakutsi baitzuten, emaitza akademikoetan eragin zuzena izan zuelarik, besteak beste, memoria, arreta eta kontzentratzeko gaitasuna aztoratzen baititu. Are gehiago, zenbait ikerketetan ondorioztatu denez, 15 minutuko dei batek burmuineko uhinen 24 orduko aztoratzea eragin dezake.
Mugikorrak, berez, ez dira osasungarriak, hori ziur, baina erabileraren arabera, bere kaltea mugatu daiteke.

Honakoak izan daitezke modu errazean aplikatzeko moduko gomendio batzuk:
Mugikorrarekiko distantzia handitu. Entzungailuak erabiltzea mugikorra belarrian jartzea baino egokiagoa da. Mugikorra belarrian jartzen dugunean, mugikorrak duen antena belarrian jartzen dugu, burmuinari itsatsita.

Mugikorra burutik gero eta urrunago hobe. Erabili entzungailuak eta, bestela, deia finkatu arte ez hurbildu mugikorra belarrira, konektatzen ari denean igortzen baitu erradiazio gehien.

Mugikorra poltsikoan ez gorde. Mugikorra erabiltzen ari ez bagara ere, bere antenak igortzen eta jasotzen jarraitzen du. Ez da komeni gorputzari itsatsita eramatea. Ahal bada, poltsan edo motxilan gorde.

Mugikorraren eta antenaren arteko oztopoak saihestu. Deitzen dugun bakoitzean, mugikorra gertuen duen antenara konektatzen saiatzen da. Konektatzeko momentuan igortzen du erradiazio gehien eta gero eta oztopo gehiago bidean, gero eta potentzia gehiagorekin igorriko du. Alegia, eraikin baten barruan bagaude, mugikorrak hormak gainditu beharko ditu eta horretarako potentzia gehiagorekin igorriko du. Hurbildu leihora. Hitz egin leku irekietan eta, noski, estaldura nahikoa dagoen lekuetan. Estaldura gutxi duenean, mugikorrak potentzia gehiagorekin emititzen du.

Autoan ez hitz egin. Debekatua egoteaz gain, autoaren metalak erradiazioaren errebotea eragiten du eta horrek potentzia handitzen du.

Erabilera kontrolatu. Haur txikientzat are kaltegarriagoa da eta, beraz, erabiltzen ez badute, hobe. Dei motzak egin. Ahal denean, SMS edo mezu bidezko sistema erabili, erradiazioa minimoa baita.

Mugikor egokiak aukeratu. Mugikorrak erosterakoan erradiazioa begiratu. Gero eta mugikor potenteagoa, gero eta igorpen handiagoa. Ez erosi behar ez duen mugikorrik, deitzeko balio duena baina erradiazio gutxien igortzen duena baizik.

Labur bilduz

Ziur aski, osasun terminoetan, oraindik ez ditugu mugikorren benetako ondorioak errealitatean ezagutu. Hori urteen poderioz ikusi eta erakutsi ahal izango da. Baina emandako gomendioak ahal den neurrian betetzea hobe, badaezpada.

Termino ekonomikoetan, gastuaren kontrola egitea ezinbestekoa da, aurrez ordaintzen diren txartelak erabiliz edo gastuak eurekin konpartituz. Mugikorra eskuratzen duten unetik bertatik kontsumoa kontrolatzen irakastea oso garrantzitsua da. Mugikorra itzaltzen ere irakatsi behar zaie, ia denek, ez baitute inoiz itzaltzen, ezta lotarako ere. Are, ikerketen arabera, 14 urte betetzen dituztenean kontsumoa modu drastikoan igotzen omen da. Hortaz, ordurako erabilera eta kontsumo-ohiturak kontrolatuak izatea litzateke egokiena.

Termino soziologikoetan, mugikorrek gaztetxo eta nerabeen nortasunaren garapenean duten eragina neurtezina bezain larria bilakatzen ari da. Euren 'ni'-a berdinen taldean agertzeko elementu bat gehiago da mugikorra bera, bere kolorea eta modeloa, dituen prestazioak eta bertan instala daitekeen aplikazio kopurua. Mugikorrak sinbolo bilakatu dira eta eurekin identifikatuak sentitzea ezinbestekoa zaie. Eta erabilerari dagokionean, onartezina behar lukeena, onargarri zaie eta Internetera grabatutako bideoak igotzea, erakargarri. 'Ni han nengoen', lekuko bilakatzen dira. Eta horrekin nahikoa zaie, edota batzuetan hori bilatzen dute. Nire ustez, zalantzarik gabe, eremu honetan dagoen kontrol falta oso kezkagarria da. Kontsumoa neurtzean baino, erabilera egoki eta desegokien arteko muga non dagoen ondo argitu eta ulertarazten jarri beharko genituzke gure indarrak. Egon ziur, erabilera desegokia egiten duenak, printzipioz, kontsumo altuagoa izango duela beti.

Argazkiaren iturria

Aitok eta zaintza kontzientea

Iñaki Kasares — 2011-10-25T08:31:51Z

Aita gehienok dugun erronkarik nagusienetakoa hurkoak zaintzen ikastea dela uste osoa dut. Ez dugu dema bakarra noski (hau pentsatu eta etxeko lanen banaketa desorekatua etortzen zait gogora, aurpegia piska bat gorritzearekin batera), baina bai garrantzitsuenetakoa.

Eta, azken urteotan honetan ere aurrera egin dugula ezin ukatuzkoa bada ere, oraindik nahikoa baztertuta
dugula uste dut.

Behin baino gehiagotan aipatu dudanez, gizonezkook, gizarte honetan eta aspaldi luzean,
hornitzaile eta basbesle izateko hezi eta prestatu gaituzte. Badakigunez, lan banaketa
sexistaren arabera, zaintzaren lan gehiena emakumezkoei egokitu zitzaien nonbait eta gizonezkooi
hornikuntza eta babes lanak. Ez dakit zehazki noiz ezta zelan jaso zen, teoria askotxo dago
honetaz azalpenak ematen saiatu direnak, eta sarritan kontrajarriak gainera. Nola edo
hala, beharbada, noizbait zentzuzkoa izan bide zen halako hornitu/zaindu lan-banaketa gure
arbasoentzat, auskalo, edo agian ez zuten irtenbide hoberik aurkitu orduko euren erronkei
aurre egiterakoan. Baina argi dago genitalen araberako lan banaketa honek egun ez duela ez
buru ez buztanik; areago, ez die ekartzen ezelako onurarik, ez emakumezkoei, ez gizonezkoei,
ez haurrei, ez eta jendarteari oro har.

Hornikuntza maila egokia beharrezkoa da, jakina. Jendeak, orokorrean, eta gure seme alabek
ere noski, gutxieneko gai materialak behar ditugu bizimodu ona izateko: arropa egokia
behar dugu, etxe egokia behar dugu, elikagai egokiak behar ditugu,... ezin uka. Baina, geure
barne barnean, badakigu soilik ondasun materialek ez dutela ekarriko geure haurren behar
bezalako garapena, soilik oparotasun materialak ez diela ekarriko gizatasun egokia. Barru barruan,
badakigu egun geure seme-alabek jagotze eskasia handiagoa nozitzen dutela ondasun
materialik falta baino. Jakin badakigu geure umeentzat hobea dela gurasoongandik denbora,
arreta garbia, hurbiltasuna, inplikazioa eurekiko, babesa, errespetua, oniritzia,
maitasun adierazpenak, orientabideak, diziplina,... zaintza kontzientea, alegia, oporretan ez
dakit nora joatea bainoago, ez dakit zelako etxe ponposoaren jabe izate bainoago, ez dakit
zenbat jostailu edo bideojoko edukitzea bainoago, ez dakit zein eskolaz kanpoko kirol-jarduera
exklusibo bainoago, unibertsitateko karrera, masterra eta hamaika ikastaro bainoago.

Nire ustez, hurkoak zaintzea baino eginkizun garrantzitsuagorik nekez izango dugu bizitzan, eta
onura garbiak ekartzen dizkigu, gainera. Izan ere, jagotzeak, era kontzientean egiten badugu,
bide ederra eskaintzen digu gizakioi geure bizitzak zipriztintzeko benetako hartu-eman sakonez,
giza konexioaz eta loturaz, elkartasunaz, erantzunkizunaz, enpatiaz, eskuzabaltasunaz,...
maitasun garbiaz. Hain zuzen, helduok geure ohiko bizimoduetan izaten ditugun hutsunetako
batzuk, gizatasunari bete-betean dagozkionak ere, asetzeko parada ematen digu gure hurkoak
ondo jagotzeko erabaki irmoa hartzeak. Egun, heldu askok geure bizitzaren zentzuan zein
den zalantza egiten dugularik, izaten dugun bizimodu materialista-kontsumistak betetzen
ez gaituela sentitzen dugularik, haurrak zaintzeko delibero kontzienteak “espiritualki”, geure
sen gizatiarrarekin, gure izaera humanoarekin bat egiteko bidea ematen digu; baita ere
umeekiko maitasun-harreman sakona izateko, umeen osotasunaz, garbitasunaz, argitasunaz,
gardentasunaz, bizipozaz, kemenaz, handinahiaz, gozotasunaz... zipriztintzeko. Alegia,
gurasoaren bizitza hobetu egiten du jagokuntzak, aberastu egiten du, alaitu egiten du, osoago
bilakatzen gaitu. Gizaki hobeak egiten gaitu, finean.

Gainera, era kontzientean zaindua den umeak bizimodu hobea izango du segurki, orekatuago
hazi eta bizitzeko aukera gehiago izango ditu. Segurtasun handia izango du bai bere buruaz, baita
munduan duen lekuaz ere, eta segurtasun honek lagundu egingo dio bere garapenean. Autonomia,
lehen, eta independentzia, gero, eskuragarria izango du. Harreman onak, osoak, sanoak
egiteko baliabide handiak izango ditu. Laburki, ondo zaindua den umeak autoestimu aski izango
du eta honek erraztuko dio osasuntsu bizitzea, hala emozionalki nola fisikoki ere.

Nahiz haurrei zein helduei zainketak ekartzen dizkigun onurak kontuan izanik, garbi dirudi
jagotze-lanak hobari handiak ekartzen dizkiola gizarte osoari. Izan ere, jendartearen gizatasun
maila emendatzen laguntzen du zainketa konzienteak norbanakooi, haurra izan ala heldu
izan, gizatiarrago izaten laguntzen digun heinean. Areago, jagotzea oinarritzen den gizabalioak(
elkartasuna, maitasuna, elkarrekiko axola, taldekoitasuna, lagunkoitasuna,...) buru
egiten dio bete-betean oraingo gizarte eredu insolidario, norberekoi, inmediatista, axolagabe
eta indibidualistari, eta jendarte gizakoiago baterako oinarriak sendotzen ditu. Aspektu hau,
beharbada norbaitentzat pitokeria izan daitekeena, berebiziko garrantzitsutzat jotzen dut giza
talde guztientzat oro har, are gehiago, geure bezalako gizarte batentzat, non deshumanizazioa
maila kezkagarria den arlo askotan eta denon kalterako.

Beste alde batetik, jagotze-lanak errentagarritasun ekonomiko handia du jendartearentzat,
nolabait osasun integralaren arloko prebentzioari laguntzen bait dio. Alegia, jakina da hutsune
edo eskasia afektiboek eragin kaltegarria izaten dutela osasun emozional nahiz fisikoan.
Esaterako, Boris Cyrulnik neurologo frantsesak ondotxo dioenez, afektibitate eskasia da
gizakion arazo funtzional ugariren iturburu nagusia. Hots, geroan gizarteak baliabide anitz
gastatuz -beste arlo batzuetan inbertitu litzakeenak- konpondu beharko dituen problema
asko egoera emozional orekatuaz ekidin edo/eta arindu litezke zainketa konziente eta egokia
posiblea balitz.

Zeharo ulergaitza egiten zait geure jendarte antolakuntzak zainketa-lanak babestea eta
laguntzea ez, baizik eta oztopatu ere egitea. Zelan liteke?
Patriarkatuarekin zer ikusi handia du. Patriarkatuaren balore misoginoak nagusitzearen
ondorioz emakumezkoei esleituriko jarduerak, rolak, ezaugarriak eta abarrekoak sozialki
gutxietsi zirenez, zaintza-lana bera ere gutxietsi dugu gure jendartean. Eta horretantxe dirau
egun ere. Jendarteak ez du jagokuntza balioesten, ez du prestigiatzen, ez du ordaintzen, ez
du lantzat hartzen! eta soldapeko langintza bihurtzen den kasuetan ere ordainsari txiki eta
kategoria eskasekotzat hartu ohi dugu. Alderantziz, hornikuntza eta produktibitateari loturiko
jarduerak sona handiagoa izaten dute gizartean eta hobeto ordainduak izaten dira.

Eta gu aiton kasuan, zer? Zaintzeari bere onena eskaintzen dion aitarentzat, gurasoarentzat
finean, aitatasunari zinez lotu nahi dugun gizonok geure seme alabak zaindu nahi ditugu;
haiekin jolastu eta gozatu nahi dugu; haiekin denbora eman; euren nahigabe eta poz aldietan
ondo-ondoan egon eta babesa, maitasuna, eman;... Ziur nago aita guztiok, geure onean,
honelakoxea gura dugula indar guztiaz. Hala eta guztiz ere, egia ere bada, zailtasunak izaten
ditugula gizonok, orokorrean, maite ditugun horiek zaintzeko. Nire inguruko aita askorengan,
eta neuregan ere egunero egunero, sumatzen dut zaila egiten zaigula geure arreta zaintze une
horretan eustea eta desbideratzen ez uztea: "asperra", egoneza, "oraintxe bertan egin
beharreko batez" gogoratzea une horretan edo "lanpetuegi" egotea,... aitzakia ugari etortzen
zaizkigu burura, “egia biribilez” ondo mozorroturik. Beste batzuek eutsi egiten diote eta irmo
eutsi ere, arreta debideratze horiei muzin egin barik, baina gozatu ezinean, beharrean, egin
behar delako, sakrifizioan.

Bai, gizonok, oro har, zailtasunak ditugu zaintzeko. Egia da, eta ez dugu zertan ezkutatu. Ez da
lotsagarria, ez da akatsa eta ez da gure errua. Gizonoi zail egiten zaigu zaintzea; alde batetik,
entrenatuta ez gaudelako, alegia, beste zerbaitetan -hornitzen- ibili ohi garelako bete betean
(eta, gainera, guztiz sinetsita gaude gehienok horixe izan behar dela geure jarduera nagusia),
eta; bestetik, eta oso garrantzitsua, geure jendarteratzean, izan dugun heziera matxistak
zaintzearen aurkako mezuak etengabe bidali dizkigulako: aurrekoan azaldu nuenez, gizonok ez
dugula balio jagotzeko, ez behintzat emakumezkoek beste; eta zaintza emakumezkoentzako
(alegia, “subordinatuentzako”, "azpi-gizakientzako") jarduna dela, gizonezko batentzako
lotsagarria eta bere ospea galtzeko bidea ere, azken batean, oraindik nagusi den -eta gizon
gehienok barnean erroturik daramagun- gizontasun matxistaren aurkakoa. Aldez edo moldez,
gizon gehienok irentsi ditugu halako mezuak, zaintzaren ospegabetzea eta gutxiestea,
bizitzaren zatirik handienean eta ahalegin beharko dugu gure burutik garbitzen.
Horixe da geure ardura eta eginkizuna: ikasitako desikasten saiatzea norbere indar guztiaz,
erruduntasunik gabe; eta zentzuzko gauzak ikasten, noski.

Jagotze kontzienteari lotzea zailtzen digun faktoreetako bat gizonezkoon “zikiratze” emozionala
dugu eta, honen barnean, isolamendua. Gizonezkook txikitatik urrundu gaituzte emozioen
mundutik eta “ez sentitzera” (edo sentituko ez bagenu jokatzera) bultzatu gaituzte irakaspenen
bitartez, eraso zuzenen edo/eta mehatxuen bitartez, umilazioen bitartez, gaitzespenen
bitartez,... tratu txarren bitartez, finean. Honen ondorioz, gizonezko gehienoi gaitza egiten
zaigu emozioekin, sentimenduekin, zer ikusia duten arloetan ibiltzea. Eta zainketa kontzienteak
zerekin du zer lotura handiagorik emozioekin baino? Hortaz, jagotzeak ataka larrian jartzen
gaitu, menperatzen ez dugun, deseroso egoten garen eta, areago, beldurtzen gaituen arloan.
Hortaz, alfabetizatze emozionala funtsezkoa da zainketa konzientea aritu nahi dugunontzat.
Amaitzeko, baliteke aurrekoa irakurrita gero norbaitek pentsatzea kontakizun idealista egin
dudala zainketari buruz, eta hala izan liteke, nonbait. Garbi dut, ordea, jagotzea ez dela
aldaparik gabeko jarduera, eta latza ere bada hainbatetan. Latza eta nekeza, estresantea,
zapuzgarria, tristagarria, sumingarria, etsigarria... izan daiteke. Ez, sarritan ez da gozamen
huts. Baina baliabide nahikoa eskuratuz gero zailtasunok gainditzeko bideak aurki ditzakegu
gurasook. Hurrengo batean arituko gara honetaz.
Bitartean, besarkada handia eta eutsi goiari!